Khi vợ muốn đi còn chồng muốn ở, hoặc ngược lại, cách gỡ đầu tiên là thôi tranh xem ai đúng và bắt đầu hỏi mỗi người đang sợ mất điều gì. Phần lớn những cuộc cãi về định cư thật ra là hai nỗi sợ khác nhau đang nói bằng hai ngôn ngữ khác nhau.
Chào bạn, Nhà Hoạch Định đây. Mình nhận được khá nhiều tâm sự kiểu này, và điều làm mình để ý là hiếm khi người ta cãi nhau về nước nào hay trường nào. Người ta cãi nhau về những thứ không nằm trên giấy: nghề nghiệp, cha mẹ, danh dự, và cảm giác mình có được hỏi ý hay không.
Thật ra hai người đang cãi nhau về điều gì?
Một chị giáo viên kể rằng chồng chị cứ nói đi là mất hết. Chị nghe thành chồng không thương con, không nghĩ cho tương lai. Cãi mấy tháng, cho tới một tối chị hỏi mất hết là mất cái gì. Anh im một lúc rồi nói anh sợ sang đó không ai cần anh nữa.
Câu ấy làm chị hiểu ra. Anh không chống lại chuyến đi. Anh sợ mất vai trò trụ cột, thứ anh xây cả mười mấy năm. Còn chị thì sợ một điều khác: sợ con lớn lên trong áp lực học hành mà chị từng chịu.
Hai nỗi sợ đều thật, đều đáng thương. Nhưng khi chưa ai gọi tên nó, cả hai chỉ thấy người kia bướng bỉnh. Đó là lý do nhiều cặp vợ chồng cãi mãi một chuyện mà không đi tới đâu.
Nên việc đầu tiên không phải thuyết phục, mà là hỏi. Anh sợ gì nhất nếu đi. Em sợ gì nhất nếu ở. Ghi lại, đọc to cho nhau nghe, và chưa bàn cách giải quyết vội.
Những câu nên tránh khi bàn chuyện đi hay ở
Giờ mình nói sang mấy câu dễ làm cuộc nói chuyện đổ vỡ. Câu thứ nhất là anh không nghĩ cho con. Nó biến một bất đồng về cách sống thành một lời buộc tội về tình thương, và người bị buộc tội sẽ chỉ lo tự vệ.
Câu thứ hai là nếu em không đi thì anh đi một mình. Đôi khi đó là suy nghĩ thật, nhưng nói ra giữa lúc nóng giận thì nó thành lời đe doạ. Sau câu đó, người kia khó mà nghe thêm được gì.
Câu thứ ba, tinh vi hơn, là mang người ngoài vào làm trọng tài. Bố mẹ em nói, bạn anh nói, người đi trước nói. Khi ấy người kia cảm thấy mình đang đứng một mình trước cả một đám đông.
Thay vào đó, hãy nói bằng chữ em và anh. Em lo điều này. Anh mong điều kia. Nói về mình thì người kia dễ nghe hơn nói về người kia.
Có cách nào đi giữa hai lựa chọn không?
Nhiều cặp vợ chồng nghĩ chỉ có hai cửa, đi hẳn hoặc ở hẳn. Thực ra ở giữa còn nhiều bước nhỏ. Có nhà đi thăm thử một thời gian. Có nhà để một người học thêm ngoại ngữ, tìm hiểu nghề trước. Có nhà hẹn nhau thêm một năm rồi quyết.
Những bước nhỏ này không phải để trì hoãn. Chúng biến một nỗi sợ mơ hồ thành thứ có thể kiểm tra được. Người sợ mất nghề có thể tìm hiểu xem nghề mình ở bên đó thế nào. Người sợ con áp lực có thể xem lại con đang thật sự áp lực đến đâu.
Mình biết một anh kỹ sư, sau một chuyến đi thăm, lại là người muốn đi hơn vợ. Và cũng biết một chị, sau khi học tiếng một năm, nhận ra mình không muốn sống ở đó nữa. Cả hai đều là kết quả tốt, vì họ quyết bằng trải nghiệm chứ không bằng tưởng tượng.
Còn những câu hỏi về con đường pháp lý để đi, dù đi thử hay đi hẳn, thì nên hỏi luật sư di trú hoặc cơ quan lãnh sự, đừng để chuyện đó thành thêm một đề tài cãi nhau.
Khi một người nhượng bộ thì phải làm gì tiếp?
Đôi khi sau tất cả, một người vẫn phải nhường. Đây là phần hay bị bỏ qua nhất. Người nhường thường nói không sao đâu, rồi mang cái không sao đó theo nhiều năm, và nó trồi lên vào những ngày khó nhất.
Nên người được nhường cần nói ra rằng mình biết người kia đã nhường, và mình ghi nhận điều đó. Không phải một lần, mà lặp lại trong những lúc cụ thể. Khi vợ mất việc ở bên đó, khi chồng nhớ nhà, câu cảm ơn đó có sức nặng hơn mọi lời an ủi.
Người nhường cũng cần được giữ lại một điều quan trọng với mình. Nếu chồng nhường đi, có thể anh được giữ quyền về quê thăm bố mẹ mỗi năm. Nếu vợ nhường ở, có thể chị được bắt đầu một việc mình muốn ngay tại quê.
Một thoả thuận như vậy không lãng mạn, nhưng nó giúp cả hai không thấy mình là người thua.
Khi nào nên nhờ người thứ ba giúp?
Nếu cuộc nói chuyện nào cũng kết thúc bằng nước mắt hoặc im lặng lạnh lùng, có lẽ đã đến lúc cần một người ngoài. Nhưng người ngoài ở đây không phải bố mẹ hai bên, vì bố mẹ khó giữ được trung lập.
Một chuyên gia tư vấn hôn nhân hoặc tư vấn tâm lý có thể giúp cả hai nói được điều khó nói. Họ không quyết thay, họ chỉ giữ cho cuộc nói chuyện đi đúng đường.
Có người ngại vì nghĩ tìm đến tư vấn là hôn nhân có vấn đề. Thật ra một quyết định lớn như rời quê xứng đáng được bàn cẩn thận như vậy. Nó ảnh hưởng tới cả nhà trong nhiều năm.
Mình để bạn một câu hỏi: nếu tối nay bạn hỏi người kia đang sợ điều gì, bạn đã sẵn sàng lắng nghe mà không phản bác chưa?
Câu hỏi thường gặp
Chồng không muốn đi định cư thì vợ nên làm gì?
Hỏi anh cụ thể sợ mất điều gì, thường là nghề nghiệp, vị trí trong nhà hoặc cha mẹ già. Khi nỗi sợ được gọi tên, hai người có thể cùng tìm cách giảm nó thay vì đứng hai bờ.
Có nên đi định cư một mình trước rồi đón gia đình sau?
Có gia đình chọn cách này, nhưng nó cần thoả thuận rõ và cả hai thật sự đồng ý. Nếu một người đi trong lúc người kia còn giận, khoảng cách địa lý dễ biến thành khoảng cách tình cảm.
Làm sao biết người kia nhượng bộ thật lòng hay miễn cưỡng?
Để ý xem họ có tham gia chuẩn bị không hay chỉ đi theo. Người miễn cưỡng thường tránh mọi chi tiết. Hỏi thẳng một cách nhẹ nhàng, và cho họ quyền nói lại nếu đổi ý.
Bố mẹ hai bên phản đối thì vợ chồng nên làm sao?
Vợ chồng nên thống nhất với nhau trước rồi mới nói với cha mẹ. Lắng nghe nỗi lo của cha mẹ, nhưng quyết định là của hai người và của gia đình nhỏ.
Bất đồng chuyện định cư có dẫn tới ly hôn không?
Có thể, nếu nó kéo dài mà không ai chịu nghe ai. Nhưng nhiều cặp lại gần nhau hơn sau khi đi qua cuộc bàn bạc này. Khác biệt nằm ở cách nói chuyện chứ không nằm ở chuyện đi hay ở.
