Cộng đồng người Việt là chỗ dựa rất quý trong những năm đầu ở xứ người: có người nói cùng tiếng, có người chỉ đường, có nơi ăn Tết. Nhưng nên dựa như dựa vào một bến để nghỉ chân, không phải ở luôn trong đó, và cần giữ tỉnh táo với những lời khuyên hay lời mời làm ăn giữa đồng hương.
Xin chào, đây là Nhà Hoạch Định. Mình biết chủ đề này có thể làm vài người phật lòng, vì đồng hương đã giúp rất nhiều người đứng dậy. Mình không chê cộng đồng. Mình chỉ muốn nói cả hai mặt, để bạn dựa đúng cách.
Cộng đồng cho mình những gì?
Những tháng đầu, cộng đồng người Việt có thể là cứu cánh. Một người chỉ cho mình chỗ mua gạo, chỗ khám bệnh nói được tiếng Việt, cách đi xe buýt. Một gia đình mời mình ăn cơm ngày cuối tuần. Một ngôi chùa hay nhà thờ có không khí như ở quê.
Hơn cả những việc cụ thể, cộng đồng cho mình cảm giác thuộc về. Được nói tiếng mẹ đẻ mà không phải nghĩ, được cười với một câu đùa chỉ người Việt hiểu, được ăn Tết cùng nhau. Những điều đó nuôi tinh thần rất nhiều.
Chỗ đẹp nhất của cộng đồng là nó không đòi mình phải giỏi. Ở chỗ làm, ở trường của con, mình luôn phải cố tỏ ra ổn. Còn ở đây, một bà cụ có thể nhìn là biết mình đang mệt, và dúi cho một hộp xôi.
Một chị kể rằng Tết đầu tiên xa nhà, chị định ở nhà một mình. Một người quen kéo chị đến hội gói bánh chưng. Chị nói đó là buổi chiều chị khóc nhiều nhất nhưng cũng thấy ấm nhất trong năm.
Không có cộng đồng, nhiều người đã không qua nổi năm đầu. Cộng đồng còn là nơi giữ những thứ mà một gia đình nhỏ khó giữ một mình: lớp tiếng Việt cuối tuần cho trẻ con, đội múa lân dịp Trung thu, nhóm các bà các mẹ nấu cỗ khi có người mất. Con cái lớn lên thấy những điều đó thì hiểu rằng gốc Việt không chỉ nằm trong nhà mình.
Khi cộng đồng thành vòng khép kín
Giờ mình nói mặt kia. Có những người chỉ sống trong cộng đồng: làm việc cho người Việt, mua ở cửa hàng người Việt, chơi với người Việt, nói tiếng Việt cả ngày. Sau nhiều năm, họ vẫn không nói được ngôn ngữ nơi mình ở.
Lúc đầu, điều đó tiện. Nhưng dần dần, thế giới của họ bị giới hạn. Khi cần làm việc với cơ quan, đi khám bệnh, họp phụ huynh ở trường con, họ phụ thuộc vào người khác. Cơ hội nghề nghiệp cũng hẹp lại.
Con cái của họ thì hoà nhập, còn họ thì không, và khoảng cách trong nhà lớn dần.
Mình không nói ai sống như vậy là sai, vì mỗi người có hoàn cảnh riêng. Nhưng nếu bạn muốn có nhiều lựa chọn về sau, hãy dùng cộng đồng như một bàn đạp, không phải một bức tường.
Lời khuyên của người đi trước: nghe thế nào?
Trong cộng đồng, bạn sẽ nghe rất nhiều lời khuyên: làm nghề này dễ kiếm, khu này tốt, giấy tờ thế này thế kia. Nhiều lời khuyên quý, nhưng cũng có nhiều lời đã cũ, hoặc chỉ đúng với hoàn cảnh của người nói.
Nhất là chuyện giấy tờ, pháp lý, quyền lợi. Mỗi người có một trường hợp khác nhau, quy định thay đổi theo thời gian. Điều đúng với anh hàng xóm năm năm trước chưa chắc đúng với bạn hôm nay. Những chuyện này phải hỏi luật sư di trú hoặc cơ quan chính thức.
Với lời khuyên về nghề nghiệp, hãy nghe nhưng cũng tự tìm hiểu thêm. Có người khuyên làm nghề họ đang làm vì họ quen, không phải vì nó hợp với bạn.
Cách nghe tốt là cảm ơn, ghi lại, và kiểm chứng ở ít nhất một nguồn khác trước khi làm theo.
Cẩn thận với làm ăn giữa đồng hương
Đây là chỗ khó nói nhưng cần nói. Người mới đến thường tin người cùng tiếng. Và chính vì vậy, những lời mời góp vốn, cho vay, làm ăn chung giữa đồng hương là chỗ nhiều người mất tiền nhất.
Một anh kể rằng anh được một người quen trong hội mời góp tiền mở tiệm. Người đó rất nhiệt tình, hứa hẹn nhiều. Anh góp, rồi tiệm đóng cửa sau vài tháng, và không có giấy tờ gì để đòi lại.
Không phải ai mời làm ăn cũng xấu. Nhưng nguyên tắc nên giữ: không góp tiền khi mới đến, khi chưa hiểu thị trường. Không làm ăn chỉ dựa vào lời hứa. Có giấy tờ rõ ràng, và hỏi người có chuyên môn trước những khoản lớn.
Và cảnh giác với những dịch vụ giấy tờ trọn gói do người quen giới thiệu, hứa lo được mọi thứ. Chuyện pháp lý thì đi đúng cửa chính thức.
Dựa mà vẫn đứng được trên chân mình
Vậy dựa thế nào cho đúng? Hãy nhận sự giúp đỡ của cộng đồng những tháng đầu, và biết ơn nó. Nhưng song song, học ngôn ngữ, tìm hiểu nơi mình ở, kết bạn ngoài cộng đồng.
Rồi khi đã đứng vững, hãy quay lại giúp những người mới đến sau. Chỉ đường, mời một bữa cơm, kể kinh nghiệm thật. Đó là cách cộng đồng sống được, mỗi người nhận rồi trao lại.
Nhiều người kể rằng việc giúp người mới đến lại làm họ thấy mình thật sự thuộc về nơi này. Họ không còn là người mới nữa, họ đã là người đi trước.
Mình khép tập bằng một câu: người Việt đầu tiên giúp bạn ở nơi mới là ai, và bạn đã có dịp giúp ai như thế chưa?
Câu hỏi thường gặp
Mới sang nước ngoài có nên tìm đến hội người Việt?
Nên, cộng đồng giúp bạn bớt cô đơn và có người chỉ đường những tháng đầu. Song song, hãy học ngôn ngữ và kết bạn ngoài cộng đồng để không bị giới hạn về sau.
Có nên tin lời khuyên về giấy tờ của người Việt đi trước?
Nghe để tham khảo nhưng không lấy làm căn cứ. Mỗi trường hợp khác nhau và quy định thay đổi, nên chuyện pháp lý phải hỏi luật sư di trú hoặc cơ quan chính thức.
Được đồng hương rủ góp vốn làm ăn có nên nhận?
Không nên góp khi mới đến và chưa hiểu thị trường. Nếu cân nhắc, cần giấy tờ rõ ràng và hỏi người có chuyên môn trước khi đưa tiền.
Chỉ sống trong cộng đồng người Việt có sao không?
Tiện lúc đầu nhưng về lâu dài có thể hạn chế cơ hội nghề nghiệp, khả năng tự lo việc và tạo khoảng cách với con cái đang hoà nhập.
Làm sao để giúp lại cộng đồng khi đã ổn định?
Chỉ đường cho người mới, chia sẻ kinh nghiệm thật, mời một bữa cơm, tham gia hoạt động của hội. Những việc nhỏ này giữ cho cộng đồng sống và gắn bó.
