Đi định cư vì con hay vì mình? Thật ra hầu hết các nhà đi vì cả hai, và điều quan trọng không phải chọn một, mà là dám nói phần vì mình thành tiếng. Khi cha mẹ chỉ nói đi vì con, đứa trẻ lớn lên dễ mang theo một món nợ không ai đòi mà không trả được.
Chào bạn, lại là Nhà Hoạch Định. Tập hôm nay hơi khó nghe một chút, vì nó đụng vào câu mà rất nhiều cha mẹ Việt nói với lòng tốt thật sự: bố mẹ làm tất cả là vì con. Mình không nói câu đó sai. Mình chỉ muốn cùng bạn nhìn kỹ xem nó có đủ không.
Vì sao câu đi vì con lại dễ nói đến thế?
Trong văn hoá của mình, hy sinh cho con là điều đẹp, ai nghe cũng gật. Nói đi vì con thì họ hàng thông cảm, bạn bè nể, chính mình cũng thấy yên lòng. Nói đi vì mình muốn một cuộc sống khác thì nghe như ích kỷ, như bỏ bố mẹ già.
Cho nên nhiều người, kể cả khi mong muốn của bản thân rất mạnh, vẫn chọn gói nó vào cái hộp mang tên con cái. Không phải họ nói dối. Họ thật sự thương con và thật sự muốn con tốt. Chỉ là phần của họ bị giấu đi, và phần bị giấu thì không được chăm sóc.
Một anh làm ngân hàng kể với mình rằng anh đã mơ sống ở nước ngoài từ hồi sinh viên, trước khi có con cả chục năm. Nhưng khi quyết đi, câu anh nói với cả nhà là vì hai đứa nhỏ. Mãi sau này anh mới nhận ra mình chưa bao giờ cho phép bản thân thừa nhận ước mơ cũ.
Việc thừa nhận đó không làm tình thương dành cho con ít đi. Nó chỉ làm câu chuyện của gia đình thật hơn, và câu chuyện thật thì chịu được sóng gió tốt hơn.
Con nghe câu đi vì con theo cách nào?
Giờ mình thử đứng ở phía đứa trẻ. Một đứa con mười hai tuổi nghe cha mẹ nói cả nhà bỏ hết mọi thứ để sang đây vì con. Lúc đầu con có thể cảm động. Nhưng vài năm sau, khi con học không giỏi, khi con muốn theo một ngành cha mẹ không thích, câu ấy quay lại theo một cách khác.
Nó biến thành một món nợ. Con cảm thấy mình phải thành công để xứng với sự hy sinh của bố mẹ. Con không dám buồn, vì buồn là phụ lòng. Con không dám nói nhớ quê, vì nhớ quê là như trách bố mẹ đã đưa mình đi.
Nhiều người lớn lên ở xứ người kể lại đúng cảm giác này. Họ biết ơn cha mẹ, nhưng cũng mệt mỏi vì phải gánh một kỳ vọng mà mình chưa từng đồng ý nhận. Và cha mẹ thường không hề biết, vì trong mắt cha mẹ, mình chỉ nói ra một điều yêu thương.
Khi cha mẹ nói rằng bố mẹ đi vì muốn cả nhà có một cuộc sống khác, trong đó có phần bố mẹ mong cho mình, có phần mong cho con, thì đứa trẻ được nhẹ đi rất nhiều. Con thấy mình là thành viên của một chuyến đi chung, không phải lý do duy nhất của nó.
Cách tự soi xem mình đi vì ai
Giờ mình đưa bạn một vài câu để tự soi. Câu thứ nhất: nếu con đã lớn, đã tự lập, bạn có còn muốn đi không. Nếu câu trả lời là có, thì phần vì mình chắc chắn đang ở đó, và nó xứng đáng được gọi tên.
Câu thứ hai: bạn đã hỏi con muốn gì chưa, tuỳ theo tuổi của con. Một đứa bé năm tuổi không thể quyết thay cả nhà, nhưng một đứa mười lăm tuổi có quyền được nghe và được nói. Nếu bạn nói vì con mà chưa từng hỏi con, thì có lẽ đó là vì hình ảnh đứa con trong đầu mình nhiều hơn.
Câu thứ ba: bạn hình dung mình thế nào ở nơi mới. Nếu trong tưởng tượng chỉ thấy con học hành, còn mình thì mờ nhạt, đứng ngoài, đó là dấu hiệu bạn chưa chuẩn bị cho chính mình. Mà một người cha, người mẹ mất phương hướng thì khó làm chỗ dựa cho con.
Câu cuối cùng: nếu kết quả không như mong đợi, con không học giỏi hơn, không hạnh phúc hơn, bạn có hối hận không. Nếu có, hãy xem lại, vì bạn đang đặt cược cả chuyến đi vào một điều mình không kiểm soát được.
Nói với con về lý do đi thế nào cho đúng?
Khi đã quyết, cách nói với con cũng quan trọng không kém. Mình gợi ý nói sự thật vừa với tuổi con, và nói cả phần của bố mẹ. Ví dụ: bố mẹ muốn thử sống ở một nơi khác, bố mẹ tin nơi đó có nhiều điều tốt cho cả nhà, trong đó có việc học của con.
Hãy nói luôn cả những điều sẽ khó. Con sẽ xa ông bà, xa bạn, sẽ phải học một ngôn ngữ mới. Bố mẹ cũng sẽ vất vả. Nói trước những điều đó giúp con không cảm thấy bị lừa khi chúng xảy ra.
Và quan trọng nhất, hãy cho con quyền được buồn. Con có thể không muốn đi, có thể khóc, có thể giận. Đừng vội đáp lại bằng câu bố mẹ làm vậy vì con mà. Chỉ cần nói rằng bố mẹ hiểu, và bố mẹ sẽ ở bên con trong những ngày khó.
Một đứa trẻ được phép buồn lúc đi thường sẽ thích nghi tốt hơn đứa trẻ buộc phải vui vẻ để cha mẹ yên lòng.
Khi phần vì mình được gọi tên, điều gì thay đổi?
Điều đầu tiên thay đổi là cha mẹ bắt đầu chăm lo cho giấc mơ của chính mình. Người mẹ nghĩ xem mình muốn làm nghề gì ở nơi mới, người cha nghĩ xem mình sẽ kết bạn với ai. Họ không còn đứng bên lề cuộc sống của con.
Điều thứ hai là những lúc khó, cả nhà bớt đổ lỗi. Khi phần vì mình được thừa nhận, cha mẹ không thể nói con làm bố mẹ khổ. Và con cũng không phải cảm thấy tội lỗi khi mình không đạt được điều cha mẹ kỳ vọng.
Điều thứ ba, nhẹ nhàng hơn, là con học được một bài học đẹp: người lớn cũng có ước mơ, và theo đuổi ước mơ một cách có trách nhiệm là điều chính đáng. Đó có lẽ là món quà quý hơn cả một tấm bằng ở nước ngoài.
Mình để bạn một câu hỏi trước khi chia tay: nếu hôm nay con hỏi bố mẹ đi vì ai, bạn có dám trả lời bằng một câu có chữ bố mẹ trong đó không?
Câu hỏi thường gặp
Nói đi định cư vì con có sai không?
Không sai nếu con thật sự là một phần lý do. Vấn đề chỉ xuất hiện khi đó là lý do duy nhất được nói ra, còn mong muốn của cha mẹ bị giấu đi. Con khi ấy dễ thấy mình phải trả ơn bằng thành tích.
Có nên hỏi ý kiến con trước khi định cư?
Nên hỏi, mức độ tuỳ tuổi con. Con nhỏ thì hỏi để biết con lo gì, con lớn thì nên được bàn thật sự. Được lắng nghe giúp con thấy mình là thành viên của quyết định chứ không phải hành lý đi theo.
Con nói không muốn đi thì cha mẹ nên làm gì?
Đừng vội thuyết phục. Hãy hỏi con sợ mất điều gì nhất và cùng nghĩ cách giữ lại một phần, như liên lạc với bạn cũ hay về thăm. Nỗi sợ được gọi tên thường nhỏ đi rất nhiều.
Làm sao để con không thấy áp lực phải thành công ở nước ngoài?
Tránh nhắc đi nhắc lại sự hy sinh của cha mẹ. Hãy để con thấy bố mẹ cũng có mục tiêu riêng và tự chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình. Khen nỗ lực của con hơn là khen kết quả.
Cha mẹ có nên đi nếu chỉ một mình mình muốn?
Mong muốn của riêng mình là lý do chính đáng, nhưng cần cả nhà hiểu và cùng chấp nhận cái giá. Nếu người bạn đời hay con lớn phản đối mạnh, hãy dành thêm thời gian trò chuyện trước khi quyết.
