Học lại nghề ở tuổi trung niên khi sống ở nước ngoài khó nhất không phải ở trí nhớ, mà ở cái tôi, ở cảm giác ngồi cạnh những người bằng tuổi con mình, và ở chuyện vừa học vừa lo cơm áo. Người đi hết con đường thường chọn nghề có đầu ra rõ ràng, học đều thay vì học dồn, và có gia đình cùng gánh.
Chào bạn, Nhà Hoạch Định đây. Mình từng nghe một anh nói rằng ngày đầu tiên đi học lại, anh đứng trước cửa lớp mười phút mới dám bước vào. Tập này dành cho những ai đang đứng trước cánh cửa ấy.
Trí nhớ không phải vấn đề lớn nhất
Nhiều người lo rằng ở tuổi này đầu óc đã chậm, học không vào. Đúng là có những thứ khó hơn: học thuộc lòng, học ngôn ngữ mới, phản xạ nhanh. Nhưng người lớn có những thứ người trẻ chưa có.
Người lớn biết mình học để làm gì. Có kinh nghiệm sống để hiểu tại sao một kiến thức quan trọng. Có kỷ luật, không bỏ tiết đi chơi. Một chị từng làm dược kể rằng khi học lại nghề điều dưỡng, chị thường hiểu bài nhanh hơn các bạn trẻ vì đã gặp những tình huống đó ngoài đời.
Điều khó thật sự là ngôn ngữ, nếu phải học bằng thứ tiếng không phải tiếng mẹ đẻ. Một bài giảng người trẻ nghe một lần là hiểu, mình có khi phải nghe lại ba lần. Nên chuẩn bị tinh thần dành thời gian nhiều hơn, và đừng so với người khác.
Học chậm hơn không có nghĩa là học kém hơn. Nó chỉ có nghĩa là cần nhiều giờ hơn.
Ngồi cạnh những người bằng tuổi con mình
Giờ mình nói về cái tôi. Người từng là trưởng phòng, từng có nhân viên, nay ngồi trong lớp nghe một giảng viên trẻ hơn mình giảng bài, làm bài nhóm với những bạn hai mươi tuổi. Cảm giác đó không dễ chịu.
Có người phản ứng bằng cách thu mình, ngồi góc cuối, không nói. Có người lại cố chứng tỏ mình biết nhiều. Cả hai cách đều làm mình mệt hơn.
Cách nhẹ nhàng hơn là chấp nhận mình là học viên, và tận hưởng điều đó. Hỏi khi không hiểu, dù câu hỏi nghe ngây ngô. Chia sẻ kinh nghiệm khi có dịp, không phải để khoe mà để góp. Nhiều bạn trẻ rất quý những người lớn tuổi trong lớp, vì họ mang đến góc nhìn thực tế.
Một anh kể rằng nhóm bạn học trẻ của anh sau này gọi anh là anh cả. Họ nhờ anh những câu hỏi về cuộc sống, anh nhờ họ những câu hỏi về công nghệ. Anh nói đó là một trong những điều đẹp nhất của những năm học lại.
Chọn nghề học lại thế nào?
Ở tuổi này, thời gian và sức lực có hạn, nên chọn nghề cần tỉnh táo hơn tuổi hai mươi. Hãy hỏi: nghề này ở nơi mình sống có cần người không, học xong có việc không, mất bao lâu để hành nghề, và mình có thích làm nó trong nhiều năm không.
Tìm hiểu từ những người đang làm nghề đó ở nơi mình sống, không chỉ từ trường học hay quảng cáo. Hỏi họ một ngày làm việc thế nào, cái gì khó, cái gì vui.
Nghề gần với kinh nghiệm cũ thường dễ hơn, vì mình có nền. Người từng làm kế toán học sang một nghề liên quan đến tài chính, người từng làm y học sang một nghề chăm sóc sức khoẻ. Nhưng cũng có người chọn hẳn nghề mới vì đó là điều họ luôn muốn làm.
Còn điều kiện học, học phí, hỗ trợ cho người lớn tuổi đi học ở nơi bạn sống thì hỏi trực tiếp trường và cơ quan chính thức.
Vừa học vừa lo cho gia đình
Đây là phần khó nhất. Người trẻ đi học thường chỉ lo cho mình. Người trung niên còn con cái, còn tiền nhà, còn bố mẹ ở quê. Học xong buổi tối về còn phải nấu cơm, dạy con làm bài.
Nên cả nhà cần cùng thống nhất. Trong những năm học lại, ai lo việc gì, cả nhà sẽ bớt những gì. Người bạn đời có thể phải gánh nhiều hơn. Con lớn có thể phải tự lập hơn.
Học đều quan trọng hơn học dồn. Mỗi ngày một ít, đều đặn, sẽ đi xa hơn những đợt học ngày đêm rồi kiệt sức phải nghỉ. Người lớn tuổi mà kiệt sức thì hồi phục chậm hơn người trẻ nhiều.
Và đừng quên những khoảng nghỉ cho gia đình. Một bữa cơm cuối tuần không mở sách, một buổi đi chơi với con. Những năm học lại sẽ qua, nhưng con thì lớn từng ngày.
Khi muốn bỏ giữa chừng
Gần như ai học lại cũng có lúc muốn bỏ. Một kỳ thi trượt, một tháng tiền nhà căng, một lần con ốm mà mình phải đi học. Cảm giác mình đang làm khổ cả nhà vì một giấc mơ.
Những lúc ấy, hãy nhìn lại lý do ban đầu mình bắt đầu. Hỏi xem khó khăn này là tạm thời hay là dấu hiệu con đường thật sự không hợp. Nói chuyện với gia đình, với giảng viên, với những người đã đi qua.
Có khi tạm dừng một kỳ là lựa chọn đúng, không phải thất bại. Có khi đổi hướng là lựa chọn đúng. Và có khi chỉ cần một tuần nghỉ ngơi để đi tiếp.
Mình khép tập bằng một câu: nếu năm năm nữa bạn nhìn lại, bạn muốn thấy mình đã dám ngồi vào lớp học ấy hay đã đứng mãi ngoài cửa?
Câu hỏi thường gặp
Bốn mươi tuổi đi học lại ở nước ngoài có muộn không?
Không muộn nếu bạn chọn nghề có đầu ra rõ và gia đình cùng ủng hộ. Người lớn học chậm hơn ở một số mặt nhưng có lợi thế về mục tiêu, kỷ luật và kinh nghiệm sống.
Học cùng sinh viên trẻ có ngại không?
Lúc đầu nhiều người thấy ngại, nhưng thường quen dần. Chấp nhận vai học viên, hỏi khi không hiểu và chia sẻ kinh nghiệm khi có dịp sẽ giúp bạn hoà vào lớp.
Nên học lại nghề cũ hay chọn nghề mới?
Nghề gần kinh nghiệm cũ thường dễ hơn vì có nền sẵn. Nhưng hãy hỏi những người đang làm nghề ở nơi bạn sống về nhu cầu, thời gian học và công việc thật trước khi chọn.
Làm sao vừa học vừa lo cho gia đình?
Thống nhất với cả nhà về việc chia gánh nặng, học đều thay vì học dồn, và giữ những khoảng nghỉ cho gia đình để không ai kiệt sức.
Học lại giữa chừng muốn bỏ thì làm sao?
Nhìn lại lý do ban đầu, xem khó khăn là tạm thời hay là dấu hiệu không hợp. Tạm dừng một kỳ hoặc đổi hướng cũng có thể là lựa chọn đúng, không phải thất bại.
