Ngoài bốn mươi tuổi vẫn có thể bắt đầu lại ở nước ngoài, và nhiều người đã làm được. Nhưng cái khó ở tuổi này ít khi là sức khoẻ, mà là việc buông cái vị trí mình đã có. Người đi được xa thường là người chịu học lại như người mới, và có kế hoạch cho chính mình chứ không chỉ cho con.
Xin chào, mình là Nhà Hoạch Định. Tập này dành cho những người đang nghĩ: có phải mình đã quá muộn không. Mình sẽ không trả lời bằng một câu động viên chung chung. Mình muốn cùng bạn nhìn cho rõ tuổi này có gì bất lợi, có gì lại là lợi thế.
Cái khó thật sự của tuổi bốn mươi là gì?
Ở tuổi hai mươi, đi xa là một cuộc phiêu lưu. Mình chưa có gì nhiều để mất. Ở tuổi bốn mươi, mình đã có một nghề vững, một chức vụ, một mạng lưới quen biết, một chỗ đứng trong họ hàng. Những thứ đó không mang theo được.
Một anh trưởng phòng kể rằng anh không sợ làm việc chân tay. Cái anh không chịu nổi là cảm giác đứng trong một cuộc họp mà không ai hỏi ý kiến mình. Ở công ty cũ, câu nói của anh có trọng lượng. Ở chỗ mới, anh là người mới.
Đó là cái khó mà người trẻ ít gặp. Người trẻ chưa có cái tôi nghề nghiệp để bị va đập. Người trung niên thì có, và cú va đó đau hơn nhiều so với chuyện mỏi lưng hay học chậm.
Nên câu hỏi quan trọng không phải mình còn đủ sức không, mà là mình có chịu làm người mới thêm vài năm nữa không.
Học ngôn ngữ ở tuổi này có quá muộn không?
Giờ mình nói về ngôn ngữ, nỗi lo lớn nhất của nhiều người. Học ở tuổi bốn mươi đúng là chậm hơn tuổi mười lăm, nhất là phần phát âm. Nhưng người lớn lại có cái trẻ không có: biết mình cần học để làm gì.
Một chị làm dược kể rằng chị không học tiếng theo sách từ đầu tới cuối. Chị học đúng những câu mình sẽ dùng ở tiệm thuốc, ở trường của con, ở ngân hàng. Học có mục đích như vậy thì nhớ lâu và dùng được ngay.
Cái cần chuẩn bị tinh thần là giọng. Người học muộn thường giữ giọng quê nhà cả đời. Điều đó không sao cả, chỉ cần người khác hiểu mình. Nhiều người bỏ cuộc vì ngại giọng mình nghe lạ, chứ không phải vì không học được.
Và đừng so với con. Con sẽ nói trôi chảy sau một thời gian ngắn, còn mình thì chậm hơn nhiều. Đó là chuyện bình thường của não bộ, không phải chuyện mình kém.
Tuổi này có lợi thế gì mà người trẻ không có?
Nói nhiều về khó rồi, giờ mình nói sang cái được. Người ngoài bốn mươi thường có kỷ luật hơn, biết quản lý tiền hơn, và ít bị cuốn theo những cám dỗ vặt của nơi mới. Họ biết mình muốn gì cho gia đình.
Họ cũng có kinh nghiệm sống để nhìn ra vấn đề sớm. Một chị từng quản lý nhân sự nhận ra con mình bắt đầu thu mình ở trường chỉ sau vài tuần, vì chị đã quen đọc tâm lý người khác. Kinh nghiệm không mất đi khi đổi nước, nó chỉ đổi cách dùng.
Và nhiều người trung niên có một thứ quý giá: sự bình thản. Họ đã đi qua nhiều lần khó trong đời, nên biết rằng khó rồi sẽ qua. Người trẻ đôi khi hoảng lên vì tháng đầu tệ, người lớn thì biết tháng đầu nào cũng tệ.
Nếu biết dựa vào những điểm mạnh này, tuổi bốn mươi không phải bất lợi, chỉ là một kiểu khởi đầu khác.
Đừng chỉ có kế hoạch cho con
Ở tuổi này, rất nhiều người đi vì con. Con sắp vào cấp ba, cấp hai, cha mẹ muốn con có môi trường khác. Kế hoạch cho con thì rất chi tiết, trường nào, học gì. Kế hoạch cho mình thì bỏ trống.
Đó là chỗ nguy hiểm. Vài năm sau con lớn, con có bạn, có trường, có đời sống riêng. Còn cha mẹ vẫn chưa tìm được chỗ đứng. Nhiều người kể lại giai đoạn ấy như một khoảng trống, sáng dậy không biết mình ở đây để làm gì.
Nên hãy viết kế hoạch cho chính mình, dù đơn giản. Năm đầu mình học tiếng. Năm hai mình thử lại nghề cũ hoặc học nghề mới. Mình muốn có vài người bạn thân ở đó. Có một hướng đi, dù phải đổi giữa chừng, vẫn tốt hơn là không có gì.
Về những chuyện như bằng cấp có được công nhận không, được làm nghề gì, thì cần hỏi đúng cơ quan hoặc luật sư, đừng đoán theo lời kể.
Sức khoẻ và cha mẹ già: hai câu hỏi phải nói thẳng
Có hai chuyện mình muốn nói thẳng. Thứ nhất là sức khoẻ. Ở tuổi bốn mươi mấy, nhiều người bắt đầu có bệnh mạn tính nhẹ. Nên đi khám tổng quát trước khi đi và hỏi bác sĩ cách theo dõi lâu dài, để sang đó không bị gián đoạn chăm sóc.
Thứ hai là cha mẹ. Người bốn mươi thường có cha mẹ đã bảy mươi. Đi xa lúc này là chấp nhận không có mặt ở những lúc cha mẹ cần nhất. Không có câu trả lời đúng, nhưng cả nhà nên nói về nó trước, không đợi đến khi có chuyện.
Một anh kể rằng điều anh tiếc không phải công việc hay tiền bạc, mà là không kịp về khi bố ốm. Anh không hối hận vì đã đi, nhưng anh ước mình đã bàn với anh chị em sớm hơn về việc ai ở gần bố mẹ.
Mình khép tập bằng một câu hỏi: nếu năm năm nữa bạn nhìn lại, bạn muốn thấy mình đã học được gì mới ở tuổi bốn mươi mấy?
Câu hỏi thường gặp
Bốn mươi lăm tuổi đi định cư có muộn không?
Không có tuổi nào là quá muộn theo nghĩa tuyệt đối, nhưng càng lớn càng cần chuẩn bị kỹ về tâm lý và nghề nghiệp. Riêng điều kiện pháp lý theo độ tuổi thì phải hỏi luật sư di trú hoặc lãnh sự.
Người trung niên học ngoại ngữ bao lâu thì dùng được?
Tuỳ người và tuỳ ngôn ngữ, không có con số chung. Học đúng những câu mình cần dùng hằng ngày sẽ nhanh thấy kết quả hơn học theo giáo trình dài. Chấp nhận giữ giọng quê cũng giúp bớt áp lực.
Định cư ở tuổi trung niên có tìm được việc không?
Nhiều người tìm được, nhưng thường phải bắt đầu ở vị trí thấp hơn trước. Nghề có cần công nhận bằng cấp hay không thì cần hỏi cơ quan chuyên trách ở nơi đến.
Nên đi khi con bao nhiêu tuổi thì dễ thích nghi?
Con càng nhỏ thường càng dễ học ngôn ngữ, nhưng đứa trẻ nào cũng cần thời gian. Tuổi mới lớn là giai đoạn nhạy cảm nhất vì con vừa đổi môi trường vừa đổi chính mình.
Có nên để cha mẹ già ở lại khi mình định cư?
Đây là chuyện mỗi nhà một cách. Điều quan trọng là bàn rõ với anh chị em và cha mẹ ai sẽ ở gần, ai lo khi có chuyện, và mình về thăm được thế nào.
