Khi họ hàng hỏi vay tiền lúc mình đang ở nước ngoài, cách giữ được cả tình lẫn tiền là tự đặt trước một nguyên tắc chung cho mọi lời hỏi vay, trả lời rõ ràng mà không cần kể lể, và nếu giúp thì chỉ đưa khoản mình chấp nhận có thể không lấy lại được. Từ chối rõ ràng luôn tốt hơn hứa rồi lần lữa.
Chào bạn, lại là Nhà Hoạch Định. Chuyện này tế nhị, nhiều người không dám kể. Nhưng mình nhận được đủ nhiều tâm sự để biết nó là chuyện chung của rất nhiều người đi xa. Tập hôm nay dành cho những lần điện thoại reo và bạn đã đoán được người bên kia định nói gì.
Vì sao người đi xa hay bị hỏi vay?
Trong mắt nhiều người ở quê, đi nước ngoài là có tiền. Một khoản với họ rất lớn, quy ra tiền bên kia thì nghe có vẻ nhỏ. Họ nghĩ mình giúp được mà không ảnh hưởng gì.
Thêm nữa, khoảng cách làm lời hỏi vay dễ nói hơn. Hỏi qua tin nhắn, qua điện thoại, không phải nhìn mặt nhau. Và người hỏi biết người đi xa thường ngại mất lòng quê nhà.
Một chị kể rằng từ năm thứ hai ở bên đó, cứ vài tháng lại có người hỏi vay: người cần chữa bệnh, người cần làm ăn, người cần lo đám cưới. Chị giúp vài lần, rồi nhận ra mình không còn nhớ ai vay bao nhiêu, và gần như không ai trả.
Hiểu vì sao mình bị hỏi không làm mình phải giúp. Nó chỉ giúp mình bớt giận, và trả lời bình tĩnh hơn.
Đặt nguyên tắc trước khi có người hỏi
Giờ mình nói về nguyên tắc. Điều khó nhất khi bị hỏi vay là phải quyết ngay, trong cảm xúc, với từng người. Nếu có sẵn nguyên tắc, mình chỉ cần áp dụng.
Nguyên tắc có thể đơn giản: nhà mình không cho vay, chỉ giúp những trường hợp khẩn cấp về sức khoẻ, và mỗi năm chỉ giúp đến một mức nhất định. Hoặc nhà mình không cho vay làm ăn, chỉ giúp chuyện học hành.
Vợ chồng nên thống nhất nguyên tắc với nhau. Rất nhiều cặp vợ chồng cãi nhau vì một người lén cho họ hàng bên mình vay. Khi đã có nguyên tắc chung, không ai phải đứng giữa.
Có nguyên tắc rồi thì khi trả lời, mình chỉ cần nói: nhà em có quy định thế này từ lâu, không riêng gì anh chị. Người nghe dễ chấp nhận hơn, vì họ không thấy mình bị từ chối cá nhân.
Trả lời thế nào cho êm?
Khi từ chối, hãy nói ngắn, rõ, và ấm. Không cần kể lể mình khó khăn thế nào, vì càng kể càng giống xin lỗi, và người nghe sẽ tìm cách thuyết phục. Chỉ cần nói em rất tiếc, lần này em không giúp được.
Đừng hứa để sau. Câu để em xem đã là câu nguy hiểm nhất, vì người hỏi sẽ chờ, rồi hỏi lại, và cuối cùng mình vẫn phải từ chối, lần này còn khó hơn.
Nếu muốn giúp một phần khác, hãy nói rõ. Ví dụ em không cho vay được, nhưng em có thể hỏi giúp anh chỗ khám tốt. Giúp bằng thông tin, bằng kết nối, đôi khi có ích hơn tiền.
Một anh kể rằng lần đầu anh từ chối thẳng, anh mất ngủ mấy đêm. Nhưng người họ hàng đó vẫn chào hỏi anh bình thường khi anh về. Anh nhận ra nỗi sợ mất lòng của mình lớn hơn thực tế.
Nếu giúp, giúp thế nào để không mất cả tình lẫn tiền
Có những lúc mình muốn giúp: người thân ốm nặng, gia đình gặp nạn. Khi đó, hãy nghĩ khoản mình đưa là cho, không phải cho vay. Chỉ đưa số mình chấp nhận không lấy lại được.
Nếu gọi là cho vay mà trong lòng mình nghĩ là cho, thì không sao. Nhưng nếu gọi là cho vay và mình thật sự cần lấy lại, hãy nói rõ thời hạn, và cân nhắc kỹ, vì đòi nợ người thân từ xa rất khó.
Với những khoản lớn, nhất là liên quan tới làm ăn, đất đai, nên có giấy tờ rõ ràng, và nếu cần thì hỏi người có chuyên môn pháp lý. Tình thân không thay được giấy tờ khi có tranh chấp.
Và hãy nhớ: mình giúp được người khác là vì mình còn đứng vững. Đừng giúp đến mức bản thân và gia đình nhỏ của mình lung lay.
Khi đã cho vay mà không được trả
Nhiều người đang ở trong tình huống này. Tiền đã đưa, người vay im lặng, nhắc thì ngại, không nhắc thì ấm ức. Mối quan hệ cứ lạnh dần.
Mình nghĩ nên nhắc một lần rõ ràng, nhẹ nhàng. Nếu người vay thật sự khó khăn, có thể giãn thời gian hoặc chấp nhận coi như giúp. Nói ra điều đó cũng là cách giải thoát cho cả hai.
Nếu khoản lớn và người vay cố tình không trả, thì là chuyện khác, cần hỏi người có chuyên môn pháp lý. Nhưng với phần lớn khoản nhỏ trong họ hàng, buông bỏ đôi khi đáng hơn giữ.
Mình khép tập bằng một câu: nếu lần tới có người hỏi vay, câu đầu tiên bạn muốn nói là câu gì, và bạn đã tập nói nó chưa?
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho họ hàng vay tiền khi mình ở nước ngoài?
Tuỳ khả năng và nguyên tắc của gia đình bạn. Nếu giúp, chỉ đưa khoản mình chấp nhận không lấy lại được. Vợ chồng nên thống nhất nguyên tắc trước để không phải quyết trong cảm xúc.
Làm sao từ chối cho vay mà không mất lòng?
Nói ngắn, rõ và ấm, không kể lể, không hứa để sau. Nếu có nguyên tắc chung của gia đình, hãy nói đó là quy định chung, không riêng ai.
Người thân vay tiền không trả thì phải làm sao?
Nhắc một lần rõ ràng và nhẹ nhàng. Nếu họ thật sự khó khăn, có thể giãn thời gian hoặc coi như giúp. Với khoản lớn cố tình không trả, hãy hỏi người có chuyên môn pháp lý.
Vợ chồng bất đồng chuyện cho người nhà vay thì sao?
Nên thống nhất một nguyên tắc chung áp dụng cho cả hai bên họ hàng. Không ai được lén cho vay, vì điều đó thường gây tổn thương lớn hơn số tiền.
Có cách nào giúp họ hàng mà không đưa tiền?
Giúp bằng thông tin, kết nối, lời khuyên, hoặc hỗ trợ trực tiếp một việc cụ thể như đặt lịch khám. Nhiều khi cách này hữu ích và bền hơn tiền mặt.
