Nên đi Mỹ hay Canada tuỳ vào việc gia đình bạn mạnh ở đâu: vốn và người thân thì Mỹ thường mở cửa rộng hơn; tuổi trẻ, bằng cấp và ngoại ngữ thì Canada thường cho điểm cao hơn. Người làm nghề hoạch định không bắt đầu bằng câu "nước nào tốt hơn", mà bằng câu "hồ sơ của nhà mình lọt vào cửa nào, cửa đó mất bao lâu, tốn bao nhiêu, và ai trong nhà chịu thiệt nhiều nhất". Trả lời xong năm câu đó, lựa chọn thường tự lộ ra.
- Mỹ: định cư chủ yếu qua bảo lãnh gia đình, việc làm (EB) và đầu tư EB-5; thường trú gọi là thẻ xanh.
- Canada: định cư chủ yếu qua hệ thống Express Entry, chương trình đề cử của tỉnh bang (PNP) và bảo lãnh gia đình.
- EB-5 sau luật cải cách năm 2022: mức đầu tư 800.000 USD vào vùng ưu tiên hoặc hạ tầng, 1.050.000 USD ở nơi khác — kiểm lại khi nộp.
- Quốc tịch Mỹ: thường sau 5 năm giữ thẻ xanh (3 năm nếu kết hôn với công dân Mỹ). Quốc tịch Canada: hiện diện đủ 1.095 ngày trong 5 năm.
- Canada đã giảm chỉ tiêu thường trú từ kế hoạch 2025–2027, cạnh tranh điểm cao hơn trước.
Câu đầu tiên người hoạch định hỏi: nhà bạn có "cửa" nào?
Mỗi nước chỉ có vài cửa chính; hồ sơ không lọt cửa nào thì so sánh nước là vô nghĩa. Với Mỹ, ba cửa phổ biến của người Việt là: có cha mẹ, con hoặc anh chị em là công dân Mỹ bảo lãnh; có nhà tuyển dụng Mỹ bảo lãnh; hoặc có vốn đầu tư EB-5 chứng minh được nguồn gốc. Với Canada, cửa phổ biến là: điểm CRS đủ cao trong Express Entry nhờ tuổi, tiếng Anh hoặc tiếng Pháp, bằng cấp và kinh nghiệm; được một tỉnh bang như British Columbia, Alberta, Saskatchewan đề cử; hoặc có vợ chồng, cha mẹ là thường trú nhân, công dân Canada bảo lãnh.
Người làm nghề hoạch định kể rằng buổi làm việc đầu tiên với một gia đình thường kết thúc bằng một tờ giấy chia đôi: bên trái là các cửa nhà bạn đứng gần, bên phải là các cửa nhà bạn chỉ "nghe nói". Nhiều gia đình đến với ý định đi Canada vì nghe dễ, rồi phát hiện người đứng đơn đã 46 tuổi, điểm tuổi trong Express Entry gần như bằng không, còn tiếng Anh chưa có chứng chỉ. Ngược lại có nhà nghĩ Mỹ quá xa vời, nhưng lại có em ruột là công dân Mỹ đã nộp đơn bảo lãnh từ lâu mà quên theo dõi.
Bảng so năm trục giữa Mỹ và Canada
| Trục | Mỹ | Canada |
|---|---|---|
| Ai lợi thế | Người có vốn sạch, có người thân là công dân, có chuyên môn được doanh nghiệp Mỹ cần | Người dưới 35 tuổi, ngoại ngữ tốt, bằng đại học, có kinh nghiệm làm việc tay nghề |
| Tiền cần chuẩn bị | EB-5 cần vốn lớn cộng phí luật sư, phí trung tâm vùng; diện gia đình chủ yếu là phí nộp đơn | Express Entry cần quỹ chứng minh tài chính theo số người; diện tỉnh bang doanh nhân cần vốn và cam kết kinh doanh |
| Thời gian chờ | Phụ thuộc diện và bản tin thị thực hằng tháng; diện anh chị em có thể kéo dài rất lâu | Express Entry thường nhanh khi đã được mời; diện tỉnh bang dài hơn vì có hai tầng xét |
| Con cái | Con dưới 21 tuổi, chưa kết hôn đi kèm; có luật bảo vệ tuổi trẻ em (CSPA) nhưng tính phức tạp | Con phụ thuộc dưới 22 tuổi, chưa kết hôn đi kèm |
| Đường tới quốc tịch | Thường 5 năm từ ngày có thẻ xanh, có điều kiện hiện diện và cư trú liên tục | Hiện diện 1.095 ngày trong 5 năm trước khi nộp, có khai thuế |
Các con số và điều kiện trên thay đổi theo chính sách từng năm; khi lập kế hoạch thật, cần đối chiếu trang của Sở Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ (USCIS), Bộ Ngoại giao Mỹ, và Bộ Di trú, Tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC).
Tiền: đừng chỉ so số vốn, hãy so dòng tiền ba năm đầu
Chi phí thật của một lộ trình định cư là tổng vốn bị khoá, phí hồ sơ và chi tiêu khi chưa có thu nhập ổn định. Nhiều gia đình chỉ nhìn con số đầu tư EB-5 rồi kết luận Mỹ "đắt", Canada "rẻ". Người hoạch định nhìn khác: vốn EB-5 là khoản đầu tư có rủi ro nhưng có kỳ vọng hoàn vốn sau nhiều năm; còn đi Canada theo tay nghề thì ít vốn bị khoá, nhưng người lao động chính phải đi làm lại từ đầu, có khi là việc thấp hơn chuyên môn trong một hai năm.
Người hoạch định thường lập một bảng dòng tiền 36 tháng cho cả hai phương án, gồm: phí nộp đơn, phí luật sư, chi phí khám sức khoẻ và dịch thuật, vé máy bay, tiền thuê nhà ở thành phố định đến như Toronto, Vancouver hay Houston, Orange County, bảo hiểm y tế giai đoạn chờ, học phí nếu con học trường tư trong năm đầu. Khi đặt hai bảng cạnh nhau, câu trả lời thường khác hẳn cảm giác ban đầu.
Thời gian: tính bằng tuổi của con, không bằng tháng trên giấy
Mốc quan trọng nhất trong mọi lộ trình là tuổi đứa con lớn nhất vào ngày có kết quả. Nếu con đang 19 tuổi, một diện bảo lãnh chờ nhiều năm có thể làm con quá tuổi phụ thuộc. Mỹ có cơ chế CSPA để "giữ tuổi" trong một số trường hợp, nhưng không phải ai cũng được hưởng trọn. Canada xét tuổi con tại ngày nộp đơn chính, nên nộp sớm có giá trị lớn.
Một gia đình ở Đà Nẵng từng có con gái 20 tuổi và đang chờ diện anh chị em bảo lãnh sang Mỹ. Tính lại theo bản tin thị thực, phương án hợp lý là tách con gái ra một lộ trình riêng: đi du học Canada, sau đó theo đường làm việc sau tốt nghiệp. Cả nhà vẫn đi Mỹ theo diện cũ, còn con gái không bị đặt cược vào một mốc thời gian không ai kiểm soát.
Điều ít ai nói khi so Mỹ và Canada
- Khí hậu và nơi ở quyết định nhiều hơn tưởng. Canada không chỉ có Vancouver ôn hoà; diện tỉnh bang thường buộc bạn sống ở Manitoba hay Saskatchewan, nơi mùa đông dài và lạnh sâu.
- Thuế toàn cầu của Mỹ. Người có thẻ xanh hoặc quốc tịch Mỹ phải khai thu nhập toàn cầu, kể cả tiền cho thuê nhà ở Việt Nam, và báo cáo tài khoản nước ngoài. Gia đình còn giữ tài sản lớn ở Việt Nam cần lập kế hoạch thuế trước khi nhận thẻ.
- Canada khắt khe về ngày hiện diện. Để giữ thường trú, bạn cần có mặt 730 ngày trong 5 năm; người định đi rồi về Việt Nam làm ăn tiếp rất dễ vi phạm.
- Chính sách đổi theo nhiệm kỳ. Cả hai nước đều từng siết rồi nới. Một kế hoạch tốt luôn có phương án dự phòng nếu cửa chính hẹp lại.
Muốn đọc thêm cách các gia đình khác ra quyết định đi hay ở, xem chuyên mục Có nên đi không; còn chuyện dòng tiền khi đã sang, xem Tiền bạc khi sống xa.
Cách chấm điểm để chốt phương án
- Liệt kê mọi diện đủ điều kiện ở cả Mỹ và Canada, kể cả diện "xa", ghi rõ điều kiện còn thiếu.
- Chấm từng diện theo năm trục ở bảng trên, thang 1–5, có trọng số do chính gia đình đặt (nhà có con sắp 21 tuổi sẽ đặt trọng số thời gian cao).
- Thử tình huống xấu: nếu diện đó bị chậm gấp đôi, nếu khoản đầu tư không hoàn vốn, nếu người đứng đơn chính mất việc — nhà có chịu nổi không.
- Chọn một phương án chính và một phương án dự phòng, có mốc chuyển đổi rõ ràng (ví dụ: sau 18 tháng chưa có thư mời Express Entry thì chuyển sang diện tỉnh bang).
Cách làm này không làm quyết định nhẹ đi, nhưng làm nó rõ ràng: cả nhà biết mình đang đánh đổi cái gì, và không ai phải đổ lỗi cho ai về sau.
Cần người so giúp lộ trình Mỹ và Canada cho đúng hồ sơ nhà mình?
Viking Global Group – Quốc Tịch Toàn Cầu (quoctich.com) rà hồ sơ thật của gia đình bạn, liệt kê mọi diện đủ điều kiện ở Mỹ và Canada, lập bảng dòng tiền và mốc tuổi của con để bạn chọn phương án chính lẫn phương án dự phòng.
Hotline/Zalo: +849.219.219.88 · Email: [email protected]
Câu hỏi thường gặp
Có nên đi Mỹ không nếu không có người thân bên đó?
Vẫn có thể, qua diện việc làm có nhà tuyển dụng bảo lãnh hoặc đầu tư EB-5. Hai diện này đòi hỏi chuyên môn hoặc vốn có nguồn gốc rõ ràng, nên cần thẩm định hồ sơ kỹ trước khi quyết.
Định cư Canada hay Mỹ dễ hơn?
Không có nước nào dễ hơn cho mọi người. Người trẻ, ngoại ngữ tốt thường thuận lợi với Canada; người có vốn hoặc có người thân là công dân thường thuận lợi với Mỹ.
Bao lâu thì có quốc tịch Mỹ hoặc Canada?
Mỹ thường cho nộp sau 5 năm giữ thẻ xanh, 3 năm nếu kết hôn với công dân Mỹ. Canada yêu cầu hiện diện thực tế 1.095 ngày trong 5 năm trước ngày nộp, cùng các điều kiện về thuế và ngôn ngữ.
Ngoài 45 tuổi có nên chọn Canada không?
Điểm tuổi trong Express Entry giảm mạnh sau 30 và gần như không còn ở tuổi 45, nên người lớn tuổi thường phải tìm diện tỉnh bang doanh nhân, diện bảo lãnh hoặc để vợ chồng trẻ hơn đứng đơn chính.
Có thể nộp song song Mỹ và Canada không?
Được, vì hai hệ thống độc lập. Nhưng phải khai trung thực trong mọi đơn, và nên tính trước khi nào dừng một hồ sơ để không tốn phí vô ích.
