Về hưu ở quê sau nửa đời ở xứ người là giấc mơ của rất nhiều người Việt, và giấc mơ ấy đẹp nhất khi được chuẩn bị kỹ: chăm sóc sức khoẻ ở đâu, con cháu ở đâu, bạn bè ở quê còn ai, và mình sẽ làm gì mỗi ngày. Còn chuyện giấy tờ, lương hưu, bảo hiểm khi về thì phải hỏi cơ quan có thẩm quyền của cả hai nơi.
Chào bạn, đây là Nhà Hoạch Định. Người Việt mình có câu lá rụng về cội. Tập này dành cho những người đã đi xa gần cả đời, giờ tóc đã bạc, đang nghĩ đến chuyện về. Mình mong chuyến về cuối ấy được trọn vẹn.
Giấc mơ về quê và quê thật
Nhiều người ở xứ người mấy chục năm, trong đầu luôn có hình ảnh quê: căn nhà có vườn, bạn bè cũ ngồi uống trà, tiếng gà gáy sáng. Về hưu là lúc cuối cùng có thể sống với hình ảnh ấy.
Nhưng quê thật đã đổi nhiều. Làng có thể đã thành phố. Bạn bè cũ người đã mất, người đã đi. Họ hàng thế hệ mới không biết mình là ai. Giá cả, nếp sống, cách người ta nói chuyện đều khác.
Một bác kể rằng bác về sau hơn ba mươi năm, mua lại mảnh đất gần nhà cũ. Nhưng những người bác muốn gặp phần lớn đã không còn. Bác nói bác về đúng quê mà như về một nơi mới.
Không phải để làm nản lòng, mà để chuẩn bị. Về với quê thật, không phải với quê trong ký ức.
Sức khoẻ: câu hỏi quan trọng nhất
Giờ mình nói điều thực tế nhất. Tuổi già là tuổi cần chăm sóc sức khoẻ nhiều nhất. Nơi mình định về có bệnh viện tốt gần không, có bác sĩ mình tin không, mình có được bảo hiểm y tế không, những bệnh mạn tính mình đang theo dõi có được tiếp tục điều trị không.
Nhiều người về vùng quê yên tĩnh, rồi khi ốm phải đi xa mới có bệnh viện đủ sức. Có người phải bay trở lại nơi kia để chữa bệnh.
Hãy mang theo đầy đủ hồ sơ bệnh án, hỏi bác sĩ ở nơi đang sống về việc chuyển tiếp điều trị. Chuyện bảo hiểm, quyền lợi y tế khi về thì hỏi cơ quan có thẩm quyền, vì mỗi trường hợp mỗi khác.
Có người chọn về sống ở thành phố gần quê thay vì ngay tại làng, để vừa gần quê vừa gần bệnh viện. Đó là một cách ở giữa đáng cân nhắc.
Con cháu ở lại bên kia
Đây là điều khó nói nhất. Con cháu thường ở lại xứ người, có công việc, có gia đình riêng. Bố mẹ về quê là chấp nhận xa con cháu, như ngày xưa đã xa bố mẹ mình.
Nhiều ông bà về rồi mới thấy nhớ cháu da diết, muốn quay lại. Có người đi đi về về giữa hai nơi, mỗi nơi vài tháng.
Hãy nói chuyện với con cháu trước khi về. Con có muốn bố mẹ về không, có lo không, sẽ về thăm thế nào. Và khi có chuyện, ai sẽ về chăm bố mẹ.
Một bà kể rằng bà về quê được hai năm thì ốm nặng. Con bà phải bay về, rồi lại phải bay đi vì công việc. Bà nói giá như trước khi về, cả nhà đã ngồi lại tính chuyện này.
Cách tốt là có kế hoạch cho những năm tuổi cao hơn: sức còn khoẻ thì ở quê, đến khi cần người chăm nhiều hơn thì ở gần con. Nói trước như vậy, không ai bị bất ngờ.
Một ngày bình thường sẽ trông thế nào?
Hãy hình dung một ngày bình thường ở quê. Sáng dậy làm gì, trưa làm gì, chiều gặp ai. Nếu chỉ thấy những ngày đầu vui, còn những ngày sau trống trơn, đó là dấu hiệu cần chuẩn bị thêm.
Người về hưu cần có việc để làm, có người để gặp. Có người làm vườn, có người dạy ngoại ngữ cho trẻ em trong làng, có người tham gia hội người cao tuổi, có người làm từ thiện. Có một vai trò giúp mình không thấy mình là khách.
Cũng cần bạn bè. Ở tuổi này, kết bạn mới khó hơn, nhưng không phải không được. Hội cựu học sinh, những người cùng về như mình, hàng xóm mới.
Một ông kể rằng ông mở một lớp dạy tiếng Anh miễn phí cho trẻ em trong xóm. Ông nói đó là điều khiến ông thấy mình thuộc về quê lại, chứ không chỉ là ông Việt kiều về già.
Về rồi, nếu không như mong đợi
Có người về rồi thấy không hợp, muốn quay lại. Điều đó không sao. Hãy giữ những cánh cửa phía sau, đừng bán hết, cắt hết ở nơi kia ngay khi về, nếu có thể. Chuyện giấy tờ để giữ quyền quay lại thì hỏi luật sư di trú hoặc cơ quan lãnh sự.
Nhiều người thấy về thử vài năm, rồi mới quyết định ở hẳn là cách an toàn nhất.
Và dù về hay ở, điều quan trọng là những năm cuối đời được sống gần những gì mình thương nhất.
Mình khép tập bằng một câu: nếu những năm tuổi già của bạn được kể bằng một buổi chiều, buổi chiều ấy có ai ngồi bên bạn?
Câu hỏi thường gặp
Về hưu ở Việt Nam sau nhiều năm ở nước ngoài cần chuẩn bị gì?
Tìm hiểu chăm sóc sức khoẻ ở nơi định về, bàn với con cháu về việc ở xa, nghĩ về một ngày bình thường và bạn bè. Giấy tờ, lương hưu, bảo hiểm thì hỏi cơ quan có thẩm quyền.
Về quê dưỡng già có cô đơn không?
Có thể, nếu bạn bè cũ không còn và con cháu ở xa. Có việc để làm, tham gia hội nhóm và kết bạn mới giúp bớt cô đơn.
Nên về sống ở làng hay ở thành phố gần quê?
Tuỳ sức khoẻ và mong muốn. Thành phố gần quê thuận tiện cho việc khám chữa bệnh, còn làng quê yên tĩnh và gần họ hàng hơn.
Có nên bán hết tài sản ở nước ngoài khi về hưu ở quê?
Nhiều người thấy nên về thử một thời gian trước khi cắt hết. Chuyện tài sản và giấy tờ nên hỏi người có chuyên môn và cơ quan có thẩm quyền.
Con cháu ở nước ngoài, bố mẹ về quê thì ai chăm khi ốm?
Cần bàn trước với con cháu và họ hàng ở quê, có thể thuê người chăm sóc, và lên kế hoạch cho những năm tuổi cao hơn như chuyển về gần con khi cần.
