Đưa con về học ở Việt Nam sau nhiều năm ở nước ngoài, với bố mẹ là về, nhưng với con là đi đến một nơi mới. Con cần được chuẩn bị như một đứa trẻ chuyển sang nước khác: tiếng Việt học thuật, lối học khác, bạn bè mới. Chọn trường hợp với con và kiên nhẫn trong năm đầu quan trọng hơn chọn trường có tên tuổi.
Xin chào, mình là Nhà Hoạch Định. Chuyện thủ tục nhập học, giấy tờ cho con về học thì hỏi nhà trường và cơ quan giáo dục. Tập này nói chuyện con: đứa trẻ bước vào một lớp học Việt Nam lần đầu tiên.
Với con, đây không phải là về
Bố mẹ về quê, có ông bà, có họ hàng, có ký ức. Con thì có thể sinh ra hoặc lớn lên ở nơi kia, quê của bố mẹ là nơi con chỉ về thăm vài lần. Giờ phải sống ở đây, đi học ở đây, con có thể sốc thật sự.
Con mất bạn bè, mất trường quen, mất ngôn ngữ con giỏi nhất. Con phải học bằng tiếng Việt, thứ tiếng con vẫn nói ở nhà nhưng chưa bao giờ dùng để học toán, học văn.
Một chị kể rằng con gái chị mười tuổi, nói tiếng Việt khá trôi ở nhà. Nhưng vào lớp, con không hiểu đề bài văn, không theo kịp tốc độ chép bài, và về nhà khóc mỗi ngày trong tháng đầu.
Nên đừng nghĩ con về quê thì sẽ quen ngay. Hãy đối xử với con như một đứa trẻ vừa chuyển nước, với đủ sự kiên nhẫn và chuẩn bị.
Tiếng Việt nói và tiếng Việt học
Giờ mình nói về khó khăn lớn nhất. Nói tiếng Việt ở nhà và học bằng tiếng Việt là hai chuyện khác nhau. Từ vựng học thuật, cách viết văn, chính tả, tốc độ đọc, tất cả đều mới với con.
Nếu có thể, hãy cho con học tiếng Việt thêm trước khi vào trường, tập đọc sách, tập viết đoạn văn. Hoặc cho con học bù song song trong năm đầu.
Nói chuyện với giáo viên để giáo viên hiểu hoàn cảnh của con. Nhiều giáo viên sẽ thông cảm hơn, cho con thêm thời gian, không so con với bạn khác.
Ở nhà, hãy đọc sách tiếng Việt cùng con mỗi tối, nói chuyện về những gì con học ở lớp. Có khi chỉ cần giải thích lại một từ khó, con đã hiểu cả bài. Bố mẹ lúc này là người phiên dịch giữa con và lớp học, cho đến khi con tự đi được.
Và đừng mắng con vì điểm văn kém trong năm đầu. Con đang học một thứ tiếng mới theo cách mới. Tiến bộ là điều đáng khen, không phải điểm số.
Lối học khác, áp lực khác
Con quen với lối học ở nơi kia: thảo luận, làm dự án, ít bài tập về nhà, ít thi cử. Về đây, có thể là lớp đông, học nhiều, bài tập nhiều, thi nhiều, học thêm nhiều.
Con có thể thấy áp lực, thấy mệt, thấy không hiểu vì sao phải học thuộc nhiều thế. Bố mẹ cũng bối rối giữa việc muốn con theo kịp bạn và không muốn con mất đi niềm vui học.
Không có câu trả lời chung, nhưng hãy chọn trường mà lối học không quá xa với những gì con quen, nếu có điều kiện. Và đừng vội cho con đi học thêm tràn lan ngay từ đầu. Để con quen trường trước.
Hãy lắng nghe con. Nếu con quá tải, hãy giảm bớt. Một đứa trẻ vui vẻ học chậm hơn một chút vẫn tốt hơn một đứa trẻ kiệt sức theo kịp bạn.
Cũng đừng để những gì con học được ở nơi kia mất đi. Khả năng thuyết trình, làm việc nhóm, đặt câu hỏi, những điều ấy vẫn rất quý. Khen con khi con dùng chúng, để con thấy những năm ở xa là một tài sản, không phải một khoảng trống cần lấp.
Bạn bè mới và nỗi nhớ bạn cũ
Con để lại bạn thân ở nơi kia, và ở đây con là đứa trẻ mới, nói giọng hơi lạ, có những thói quen khác. Có khi con bị trêu là Tây, có khi được tò mò, có khi bị lạ lẫm.
Giúp con giữ liên lạc với bạn cũ, qua các cuộc gọi, tin nhắn. Nhưng cũng giúp con kết bạn mới: mời bạn cùng lớp về nhà chơi, cho con tham gia câu lạc bộ, hoạt động ngoài giờ.
Những điểm khác biệt của con cũng có thể thành điểm mạnh: con giỏi ngoại ngữ, con biết nhiều điều ở nơi khác. Giúp con thấy điều đó như một món quà, không phải một gánh nặng.
Một anh kể rằng con trai anh sau một năm về đã trở thành người được bạn bè nhờ giúp môn tiếng Anh, và từ đó có một nhóm bạn thân. Con anh nói lúc đầu con ghét cái khác của mình, giờ con lại thấy nó hay.
Bố mẹ cần kiên nhẫn với cả mình
Bố mẹ cũng đang thích nghi lại, cũng đang sốc văn hoá ngược. Trong khi đó còn phải đỡ con. Nhiều bố mẹ kiệt sức trong năm đầu về.
Hãy cho cả nhà thời gian. Nói chuyện với nhau thường xuyên về những gì khó. Không ai phải giả vờ ổn.
Và nếu sau một thời gian dài, con vẫn không thích nghi được, buồn kéo dài, bỏ học, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý trẻ em. Đôi khi cũng cần nhìn lại quyết định của cả nhà.
Mình khép tập bằng một câu: nếu con bạn được kể về năm đầu tiên ở trường Việt Nam sau mười năm nữa, bạn mong con nhớ nhất điều gì?
Câu hỏi thường gặp
Con về Việt Nam học có khó thích nghi không?
Thường có, nhất là năm đầu, vì con phải học bằng tiếng Việt học thuật, lối học khác và kết bạn mới. Hãy đối xử với con như một đứa trẻ vừa chuyển sang nước khác.
Con nói được tiếng Việt nhưng học văn kém thì sao?
Tiếng Việt nói và tiếng Việt học khác nhau. Cho con học bổ trợ, nói chuyện với giáo viên về hoàn cảnh của con, và khen tiến bộ thay vì chỉ nhìn điểm.
Nên chọn trường nào cho con khi về nước?
Chọn trường có lối học không quá xa với những gì con quen nếu có điều kiện, và nơi giáo viên sẵn lòng hỗ trợ học sinh mới về. Hỏi nhà trường và cơ quan giáo dục về thủ tục nhập học.
Có nên cho con đi học thêm ngay khi mới về?
Không nên dồn ngay từ đầu. Để con quen trường trước, rồi mới bổ sung những môn thật sự cần, theo sức của con.
Con nhớ bạn ở nước ngoài và buồn thì làm sao?
Giúp con giữ liên lạc với bạn cũ, đồng thời tạo cơ hội kết bạn mới qua câu lạc bộ, hoạt động ngoài giờ. Nếu buồn kéo dài, tìm đến chuyên gia tâm lý trẻ em.
