Kỳ vọng của gia đình là động lực của nhiều du học sinh Việt, nhưng nó cũng thành gánh nặng khi con không dám nói mình đang khó, không dám đổi ngành, không dám trượt một môn. Gánh được là nhờ dám nói thật với bố mẹ, tách giá trị bản thân khỏi điểm số, và nhớ rằng bố mẹ thương con hơn bất kỳ tấm bằng nào.
Chào bạn, mình là Nhà Hoạch Định. Mình biết có những bạn đang nghe tập này mà gia đình đã bán đất, vay mượn để bạn đi học. Mỗi điểm số với bạn không chỉ là điểm số. Tập này dành cho bạn, và cho bố mẹ bạn nữa.
Khi kỳ vọng thành gánh nặng
Kỳ vọng tự nó không xấu. Biết gia đình tin mình, mong mình, là một nguồn sức mạnh. Nhiều bạn nói những lúc muốn bỏ cuộc, nghĩ đến bố mẹ là lại gắng thêm.
Nhưng kỳ vọng thành gánh nặng khi nó làm mình không dám thất bại. Một điểm kém thành nỗi sợ, một môn trượt thành tội lỗi. Mình không còn học vì muốn hiểu, mà học vì sợ làm bố mẹ buồn.
Một bạn kể rằng bạn ấy trượt một môn năm nhất, và giấu bố mẹ suốt cả năm. Mỗi lần gọi về, bố mẹ hỏi học tốt không, bạn ấy nói tốt. Gánh bí mật ấy làm bạn ấy mất ngủ, học càng kém, rồi trượt thêm môn nữa.
Kỳ vọng nặng nhất không phải là kỳ vọng bố mẹ nói ra, mà là kỳ vọng mình tưởng tượng bố mẹ có.
Có bạn còn gánh thêm kỳ vọng của cả họ. Cô dì chú bác hỏi han, hàng xóm khen con nhà này đi du học, cả làng biết tên. Mỗi lần về, bạn thấy như phải trình diện một phiên bản thành công của mình. Nhận ra những lớp kỳ vọng ấy chồng lên nhau thế nào giúp bạn biết lớp nào là thật, lớp nào mình có thể đặt xuống.
Nói thật với bố mẹ, dù khó
Giờ mình nói về việc khó nhất: nói thật. Nhiều bạn sợ nói rằng mình đang học kém, đang buồn, đang muốn đổi ngành, vì sợ bố mẹ thất vọng, sợ phụ công bố mẹ.
Nhưng giấu thường làm mọi thứ tệ hơn. Chuyện nhỏ thành chuyện lớn, và khi bố mẹ biết, cú sốc nặng hơn nhiều. Bố mẹ buồn không phải vì con trượt, mà vì con đã một mình chịu mà không nói.
Hãy nói sớm, nói kèm kế hoạch. Không chỉ là con trượt môn này, mà là con trượt môn này, con đã gặp giảng viên, kỳ tới con sẽ học lại và dành thêm thời gian. Bố mẹ nghe thấy con đang chủ động, sẽ yên tâm hơn.
Nếu khó nói trực tiếp, có thể viết thư, nhắn tin dài, hoặc nhờ một người thân mà bố mẹ tin nói giúp. Quan trọng là bố mẹ biết.
Khi muốn đổi ngành, đổi hướng
Nhiều bạn sang rồi mới phát hiện ngành mình học không hợp. Ngành do bố mẹ chọn, hoặc chọn vì nghe nói dễ kiếm việc. Học mãi không thấy hứng, trong khi có một ngành khác làm mình say mê.
Đổi ngành là quyết định lớn, ảnh hưởng đến thời gian, chi phí, và có khi cả chuyện giấy tờ du học. Chuyện giấy tờ phải hỏi trường và cơ quan có thẩm quyền trước khi làm gì.
Còn với bố mẹ, hãy chuẩn bị kỹ trước khi nói. Tìm hiểu ngành mới: học những gì, ra làm gì, mất thêm bao lâu. Nói với bố mẹ không chỉ bằng cảm xúc mà bằng kế hoạch. Bố mẹ thường lo nhất là con đổi vì bốc đồng.
Một bạn kể rằng bạn ấy mất gần một học kỳ để thuyết phục bố mẹ cho đổi ngành. Bố bạn ấy ban đầu phản đối gay gắt. Nhưng khi thấy bạn ấy tìm hiểu kỹ, có kế hoạch rõ, bố nói: con đã nghĩ kỹ thế thì bố tin con.
Tách giá trị bản thân khỏi điểm số
Nhiều du học sinh Việt lớn lên với điểm số là thước đo của bản thân. Điểm cao là mình giỏi, là mình xứng đáng. Điểm thấp là mình kém, là mình có lỗi.
Ở xứ người, khi lối học thay đổi, điểm số có thể dao động mạnh. Nếu vẫn gắn giá trị bản thân vào điểm, mỗi bài thi là một lần bị đe doạ.
Hãy nhớ rằng bạn còn là người biết tự lập, biết xoay xở ở một nơi lạ, biết giúp bạn bè, biết thương gia đình. Những điều ấy không có trên bảng điểm, nhưng chúng làm nên con người bạn.
Điểm số quan trọng, nhưng nó đo một thứ, không đo tất cả. Và một kỳ học kém không định nghĩa cả con đường của bạn.
Với bố mẹ: đỡ con thay vì đè lên con
Mình nói vài lời với bố mẹ. Con đi xa, gánh cả kỳ vọng của gia đình, nhiều khi con không nói ra. Những câu như bố mẹ bán cả nhà cho con đi, con phải học cho xứng, dù nói vì thương, có thể thành gánh nặng đè lên con.
Thay vào đó, hãy hỏi con có vui không, có khoẻ không, có bạn không. Khen nỗ lực của con, không chỉ khen điểm. Nói với con rằng dù thế nào, bố mẹ vẫn thương con, và con luôn có đường về.
Một đứa con biết mình được thương vô điều kiện sẽ dám kể khi gặp khó, và vì dám kể nên được giúp sớm.
Mình khép tập bằng một câu: nếu hôm nay bố mẹ bạn nói với bạn một câu mà bạn cần nghe nhất, bạn mong đó là câu gì?
Câu hỏi thường gặp
Du học sinh sợ làm bố mẹ thất vọng thì phải làm sao?
Nói thật với bố mẹ sớm, kèm kế hoạch của mình. Giấu thường làm mọi thứ tệ hơn, còn bố mẹ thường buồn vì con một mình chịu hơn là vì con gặp khó.
Trượt môn khi du học có nên nói với bố mẹ?
Nên nói, kèm những gì bạn đang làm để khắc phục như gặp giảng viên hay đăng ký học lại. Nói sớm giúp bạn được hỗ trợ và không phải mang gánh bí mật.
Muốn đổi ngành khi du học phải làm gì?
Tìm hiểu kỹ ngành mới, hỏi trường và cơ quan có thẩm quyền về ảnh hưởng đến giấy tờ, rồi nói với bố mẹ bằng một kế hoạch rõ ràng thay vì chỉ bằng cảm xúc.
Làm sao bớt áp lực điểm số khi du học?
Tách giá trị bản thân khỏi điểm, so tiến bộ của mình với chính mình kỳ trước, và nhớ những điểm mạnh không có trên bảng điểm như tự lập và biết xoay xở.
Bố mẹ nên làm gì để con du học bớt áp lực?
Hỏi con về sức khoẻ, niềm vui, bạn bè chứ không chỉ điểm số. Khen nỗ lực, tránh nhắc hy sinh, và cho con biết con luôn được thương và có đường về.
