Đi định cư khi bố mẹ đã già không có lời giải nào vẹn cả đôi đường. Nhưng có một cách để không ai bị bỏ lại trong im lặng: nói thật với bố mẹ từ sớm, chia việc rõ ràng với anh chị em, và chuẩn bị sẵn cho những lúc phải về gấp. Cảm giác tội lỗi sẽ không mất đi, nhưng nó sẽ không còn đè nặng.
Chào bạn, Nhà Hoạch Định đây. Trong những lá thư mình nhận được, câu hỏi về bố mẹ là câu làm người ta khóc nhiều nhất. Hôm nay mình không khuyên đi hay ở. Mình chỉ muốn cùng bạn nghĩ cho trọn, để dù chọn đường nào, lòng mình cũng yên hơn một chút.
Vì sao câu hỏi về bố mẹ lại nặng đến vậy?
Với người Việt, ở gần bố mẹ lúc tuổi già không chỉ là việc nên làm, mà gắn với cả chữ hiếu. Đi xa lúc bố mẹ yếu dễ bị người ngoài nhìn như bỏ mặc, và chính mình cũng tự nhìn mình như thế.
Một chị con gái út kể rằng chị không sợ họ hàng nói, chị sợ chính cái giọng trong đầu mình. Mỗi lần mẹ gọi điện nói mẹ khoẻ, chị lại nghĩ mẹ đang giấu. Mỗi lần nghe tin một người già trong xóm mất, chị lại mất ngủ.
Cảm giác đó là thật và không nên gạt đi. Nhưng cũng nên nhìn rằng ở gần chưa chắc đã có mặt. Có người ở cùng thành phố mà một tháng mới về thăm một lần. Có người ở xa mà gọi điện mỗi ngày, lo được nhiều việc hơn.
Câu hỏi thật sự không phải gần hay xa, mà là bố mẹ có được chăm sóc và có cảm thấy được thương hay không.
Nói với bố mẹ thế nào khi mình định đi?
Nhiều người giấu bố mẹ đến tận phút cuối, vì sợ bố mẹ buồn. Nhưng giấu lâu thì khi biết, bố mẹ vừa buồn vừa tủi vì bị gạt ra ngoài. Nói sớm cho bố mẹ thời gian quen dần, và cho bố mẹ cơ hội nói nỗi lo của mình.
Khi nói, đừng chỉ nói về kế hoạch. Hãy hỏi bố mẹ lo gì nhất. Có bố mẹ lo không ai đưa đi khám. Có bố mẹ lo mất mặt với hàng xóm. Có bố mẹ chỉ lo con sang đó khổ. Mỗi nỗi lo cần một cách trả lời khác.
Một anh kể rằng bố anh phản đối gay gắt. Mãi sau anh mới hiểu bố không phản đối chuyện anh đi, mà sợ lúc mình nằm xuống không có con trai đứng đầu. Hai bố con nói được điều đó với nhau, và mọi thứ nhẹ đi hẳn.
Cũng đừng hứa những điều mình không chắc giữ được, như năm nào cũng về. Hứa ít mà làm đủ tốt hơn hứa nhiều rồi thất hứa.
Chia việc với anh chị em sao cho công bằng?
Giờ mình nói sang chuyện anh chị em, nơi rất nhiều gia đình rạn nứt. Người ở lại thường gánh việc chăm sóc hằng ngày, người đi xa thì dễ bị coi là chỉ biết gửi tiền. Nếu không nói rõ, người ở lại thấy mình thiệt, người đi thấy mình bị trách oan.
Nên ngồi lại trước khi đi, liệt kê những việc bố mẹ cần: đưa đi khám, mua thuốc, dọn nhà, ở cùng khi ốm, lo giấy tờ. Rồi chia ra ai làm được gì. Người ở xa có thể lo đặt lịch khám, theo dõi sức khoẻ qua điện thoại, gánh một phần chi phí thuê người giúp.
Điều quan trọng là người ở xa phải ghi nhận công sức của người ở gần, không phải bằng tiền mà bằng lời. Một câu cảm ơn đúng lúc, một lần về thay cho chị để chị được nghỉ, có giá trị hơn nhiều.
Nếu bạn là con một, việc chia này khó hơn. Khi đó cần nghĩ đến họ hàng gần, hàng xóm tin cậy, hoặc người giúp việc, và nói chuyện với họ từ trước.
Chuẩn bị gì cho ngày phải về gấp?
Đây là phần ít ai muốn nghĩ nhưng nên nghĩ. Khi bố mẹ ốm nặng, mình sẽ cần về ngay. Hãy luôn giữ một khoản tiền riêng đủ cho một chuyến về gấp, không động vào cho việc khác.
Hãy giữ giấy tờ đi lại của mình luôn còn hạn, và tìm hiểu trước ở nơi mình sống nếu rời đi đột ngột thì công việc, học hành của mình bị ảnh hưởng ra sao. Chuyện giấy tờ cư trú khi vắng mặt lâu thì hỏi luật sư di trú hoặc lãnh sự, đừng tự đoán.
Ở quê, nên có một người đáng tin biết số điện thoại của mình, biết bệnh sử của bố mẹ, biết bệnh viện quen. Một chị kể rằng lần mẹ chị ngã, người hàng xóm gọi cho chị trước cả anh trai ở cùng tỉnh, vì chị đã dặn dò từ trước.
Chuẩn bị những điều này không làm mình bớt lo, nhưng khi chuyện xảy ra, mình không phải vừa đau vừa luống cuống.
Sống với cảm giác tội lỗi như thế nào?
Dù chuẩn bị kỹ đến đâu, nhiều người vẫn mang cảm giác tội lỗi suốt những năm sống xa. Mình nghĩ không cần cố xoá nó đi. Cảm giác đó cho thấy mình thương bố mẹ, và nó nhắc mình gọi điện, nhắc mình về.
Chỉ khi nó khiến mình không sống được, mất ngủ triền miên, không làm việc được, thì mới cần tìm người nói chuyện, có thể là bạn thân, có thể là chuyên gia tâm lý.
Cũng nên nhớ rằng nhiều bố mẹ, dù buồn, vẫn tự hào khi con được sống cuộc đời mình chọn. Nỗi buồn và niềm tự hào có thể cùng tồn tại trong một người mẹ.
Mình để bạn một câu hỏi: nếu hôm nay bố mẹ được nói một điều họ mong ở bạn khi bạn đi xa, bạn nghĩ đó sẽ là điều gì?
Câu hỏi thường gặp
Con một có nên đi định cư khi bố mẹ đã già không?
Có thể, nhưng cần chuẩn bị kỹ hơn vì không có anh chị em chia việc. Hãy tìm người đáng tin ở gần bố mẹ, giữ sẵn khoản tiền về gấp, và bàn với bố mẹ thật cụ thể về chuyện chăm sóc.
Có nên đưa bố mẹ già đi theo khi định cư?
Tuỳ sức khoẻ và mong muốn của bố mẹ. Nhiều người già khó thích nghi nơi mới vì không có bạn, không nói được tiếng. Còn điều kiện pháp lý để bố mẹ sang ở cùng thì phải hỏi luật sư di trú hoặc lãnh sự.
Làm sao chăm sóc bố mẹ khi ở xa?
Gọi điện đều đặn, theo dõi lịch khám, nhờ người ở gần hỗ trợ việc hằng ngày và giữ liên lạc với họ. Việc về thăm định kỳ cũng giúp mình thấy tận mắt những thay đổi mà qua điện thoại bố mẹ hay giấu.
Anh chị em trách mình đi xa bỏ bố mẹ thì sao?
Hãy nghe trước khi giải thích, vì đằng sau lời trách thường là sự mệt mỏi. Chia việc rõ ràng và ghi nhận công sức của người ở gần sẽ giảm căng thẳng nhiều hơn là tranh cãi ai đúng.
Bố mẹ nói không sao thì có thật là không sao?
Nhiều bố mẹ nói không sao để con yên tâm. Hãy hỏi cụ thể hơn, như dạo này ngủ thế nào, ăn được mấy bát, và hỏi thêm người ở gần để có bức tranh thật.
