Về thăm nhà lần đầu sau nhiều năm, rất nhiều người thấy lạ, vì quê đã đổi, người thân đã già đi, và chính mình cũng không còn là người đã ra đi ngày ấy. Chuẩn bị tinh thần cho cảm giác này, bớt lịch trình dày đặc, và dành thời gian thật cho vài người quan trọng nhất sẽ giúp chuyến về trọn vẹn hơn.
Xin chào, đây là Nhà Hoạch Định. Mình biết nhiều người đếm từng ngày để về, rồi khi về, lại có lúc đứng giữa sân nhà mà thấy mình như khách. Tập này dành cho cảm giác kỳ lạ ấy.
Quê đã đổi, mà mình không ở đó để thấy nó đổi
Khi ở xa, quê trong đầu mình đứng yên. Con đường, quán nước, cái cây đầu ngõ, vẫn như ngày mình đi. Nhưng quê thật thì không đứng yên. Đường mở rộng, quán cũ đóng cửa, cây bị chặt, nhà mới mọc lên.
Người ở quê thấy những thay đổi ấy từng chút, nên thấy bình thường. Mình về, thấy cả một lần, nên sốc. Có cảm giác như mất một thứ gì đó, dù chẳng ai lấy của mình.
Một chị kể rằng chị về và đi tìm hàng bún quen hồi nhỏ. Hàng bún không còn, chỗ ấy thành cửa hàng điện thoại. Chị đứng đó khóc, người đi đường nhìn không hiểu.
Cảm giác này có tên, người ta hay gọi là sốc văn hoá ngược. Biết trước giúp mình không ngạc nhiên, và cho phép mình buồn một chút cho cái quê trong ký ức.
Người thân đã già, và mình thấy rõ hơn ai hết
Giờ mình nói điều khó nhất. Qua màn hình, bố mẹ vẫn vậy. Về tận nơi mới thấy: tóc bạc hơn, lưng còng hơn, đi chậm hơn, hay quên hơn. Mấy năm với người ở gần là từ từ, với mình là một cú.
Nhiều người kể rằng giây phút ôm bố mẹ ở sân bay là giây phút họ nhận ra thời gian thật sự đã trôi. Và theo sau đó là cảm giác tội lỗi vì đã không ở bên.
Hãy cho mình cảm nhận điều đó, nhưng đừng để nó chiếm hết chuyến về. Bố mẹ không cần con ngồi buồn. Bố mẹ cần con ngồi cạnh, ăn cơm cùng, nghe bố mẹ kể chuyện.
Và dùng chuyến về để nhìn tận mắt những điều qua điện thoại không thấy: bố mẹ đi lại có khó không, nhà cửa có chỗ nào nguy hiểm không, thuốc men thế nào. Những việc thiết thực ấy cũng là cách thương.
Mình cũng đã khác
Không chỉ quê đổi, mình cũng đổi. Mình quen xếp hàng, quen nói thẳng, quen một nhịp sống khác. Về quê, có những điều mình thấy khó chịu mà trước đây thấy bình thường.
Họ hàng cũng thấy mình khác. Có người nói mình Tây quá, có người nói mình khó tính. Có những câu hỏi làm mình chạnh lòng: lương bao nhiêu, bao giờ mua nhà, sao chưa có con.
Một anh kể rằng anh thấy mình như đứng giữa hai bờ. Ở bên kia anh là người Việt, về đây anh lại là người nước ngoài. Anh mất một thời gian mới chấp nhận rằng mình có thể thuộc về cả hai, không cần chọn.
Cho phép mình được khác mà vẫn là con của quê. Không cần cố tỏ ra như chưa từng đi, cũng không cần khoe mình đã đi xa.
Con cái lớn lên ở bên kia còn thấy lạ hơn mình nhiều. Với con, đây có khi là lần đầu thấy quê của bố mẹ. Nóng, ồn, đông, món ăn lạ, họ hàng nói nhanh. Đừng bắt con phải thích ngay. Cho con thời gian, dẫn con đi những chỗ có câu chuyện của bố mẹ, và kể cho con nghe. Quê chỉ thành quê của con khi nó có những câu chuyện con giữ được.
Đừng biến chuyến về thành chuyến chạy lịch
Nhiều người về vài tuần mà lịch kín mít: thăm họ hàng bên nội, bên ngoại, bạn học cấp ba, đồng nghiệp cũ, đám cưới, đám giỗ, đi chơi. Về đến lúc đi lại, mệt rã rời, và nhận ra mình chưa thật sự ngồi với bố mẹ buổi nào.
Hãy chọn. Vài người quan trọng nhất, dành thời gian dài và thật. Những người khác, gặp nhanh hoặc hẹn lần sau. Không ai trách mình vì điều đó nhiều như mình nghĩ.
Chuyện quà cáp cũng vậy. Áp lực mua quà cho cả họ có thể làm mình kiệt sức cả trước lẫn trong chuyến về. Hãy chuẩn bị quà theo khả năng, và nhớ rằng người thương mình mong mình về hơn là mong quà.
Để trống vài ngày không có kế hoạch gì. Chỉ ở nhà, đi chợ với mẹ, ngồi uống trà với bố. Những ngày ấy thường là những ngày mình nhớ nhất.
Khi ra sân bay đi lại
Ngày đi lại thường nặng hơn ngày về. Lần này mình biết rõ mình đang để lại những gì. Bố mẹ lại già thêm, lần gặp sau không biết khi nào.
Có người đi lại mà lòng không yên, vài tuần đầu không tập trung được. Điều đó bình thường. Cho mình thời gian để quay lại nhịp sống bên kia.
Và mang theo những điều đã học được từ chuyến về: bố mẹ cần gì, mình có thể làm gì từ xa, lần sau về nên làm gì khác.
Mình khép tập bằng một câu: nếu lần về tới bạn chỉ được làm một việc với bố mẹ, bạn sẽ chọn việc gì?
Câu hỏi thường gặp
Vì sao về thăm quê sau nhiều năm lại thấy lạc lõng?
Vì quê đã thay đổi trong khi ký ức của mình đứng yên, người thân đã già đi, và chính mình cũng đã khác sau những năm sống ở nơi khác. Cảm giác này thường được gọi là sốc văn hoá ngược.
Về thăm nhà nên sắp xếp lịch thế nào?
Chọn vài người quan trọng nhất để dành thời gian dài và thật, gặp nhanh hoặc hẹn lần sau với những người khác, và để trống vài ngày không có kế hoạch để ở bên bố mẹ.
Có cần mua quà cho cả họ khi về quê không?
Không bắt buộc. Hãy chuẩn bị theo khả năng. Người thương bạn mong bạn về hơn là mong quà, và áp lực quà cáp có thể làm hỏng cả chuyến đi.
Họ hàng hỏi những câu khó chịu khi về quê thì trả lời sao?
Có thể trả lời ngắn gọn, nhẹ nhàng rồi chuyển chủ đề. Nhiều câu hỏi xuất phát từ sự quan tâm theo kiểu quen thuộc ở quê, không nhất thiết có ý xấu.
Làm gì để chuyến về thăm có ích cho bố mẹ già?
Ngoài thời gian ở bên, hãy nhìn tận mắt sức khoẻ, thuốc men, nhà cửa của bố mẹ, và sắp xếp những hỗ trợ cần thiết với người thân ở gần.
