Quy mọi món ra tiền Việt là phản xạ tự nhiên của người mới sang, nhưng nếu giữ lâu, thói quen này làm mình mua gì cũng thấy xót, chọn sai, và sống chật vật hơn cần thiết. Cách tốt hơn là chuyển sang so giá theo thu nhập và mặt bằng của chính nơi mình đang sống.
Chào bạn, Nhà Hoạch Định đây. Hẳn bạn đã từng đứng trước một kệ hàng, cầm một thứ lên, nhẩm nhân ra rồi đặt xuống. Tập này mình nói về cái phép nhân nhỏ bé ấy, và vì sao nó ảnh hưởng nhiều hơn mình nghĩ.
Vì sao mình quy đổi?
Khi mới đến, tiền của mình phần lớn là tiền mang từ nhà sang. Mỗi đồng tiêu ra là một phần tiền tiết kiệm bao năm ở quê. Quy đổi là cách mình cảm nhận được giá trị thật của khoản đó.
Thêm nữa, trong đầu mình, thước đo giá cả vẫn là thước đo ở quê. Một bát phở, một ly cà phê, một bộ quần áo, mình biết giá ở nhà. Nhìn giá bên này, mình tự động so, và thấy cái gì cũng đắt.
Ở tháng đầu, quy đổi giúp mình cẩn trọng, không tiêu hoang. Đó là mặt tốt.
Nhưng khi mình đã bắt đầu có thu nhập ở nơi mới, tiền mình kiếm và tiền mình tiêu cùng một đơn vị, thì phép quy đổi bắt đầu gây hại.
Chỗ khó là phép tính ấy chạy ngầm, mình không để ý là mình đang làm. Nhiều người sống ở xứ người cả chục năm, thu nhập đã ổn, vẫn đứng trước quầy hàng nhẩm nhân như ngày đầu. Họ không keo kiệt, họ chỉ chưa bao giờ dừng lại để hỏi phép tính ấy còn đúng với mình không.
Quy đổi lâu dài gây hại thế nào?
Tác hại đầu tiên là mình sống khổ không cần thiết. Một chị kể rằng suốt hai năm đầu, chị không dám mua một chiếc áo khoác tốt vì nhân ra thấy bằng mấy tháng lương ở quê. Chị mặc áo mỏng, ốm liên tục, tốn tiền thuốc và mất ngày công.
Tác hại thứ hai là chọn sai. Mình chọn thứ rẻ nhất thay vì thứ hợp nhất. Căn nhà rẻ nhưng xa, mỗi ngày mất hàng giờ đi lại. Món đồ rẻ nhưng hỏng nhanh, mua đi mua lại.
Tác hại thứ ba là cảm giác tội lỗi khi tiêu. Mỗi lần mua gì cho mình cũng thấy như phung phí, dù khoản đó hoàn toàn hợp lý với thu nhập ở đây. Sống lâu trong cảm giác ấy rất mệt.
Và tác hại thứ tư, ít ai nói: con cái lớn lên thấy bố mẹ lúc nào cũng xót tiền, không dám tiêu cho bản thân. Con học được rằng tiền là nỗi sợ, chứ không phải công cụ.
Chuyển sang so theo thu nhập nơi mình ở
Giờ mình nói cách chuyển. Thay vì hỏi món này bằng bao nhiêu tiền Việt, hãy hỏi món này bằng bao nhiêu giờ làm của mình ở đây. Một ly cà phê bằng mấy phút làm việc. Một đôi giày bằng mấy ngày.
Cách hỏi này đưa mình về đúng thực tế. Có những thứ nhân ra tiền Việt thấy đắt khủng khiếp, nhưng tính theo giờ làm thì hoàn toàn bình thường, và người ở đây ai cũng dùng.
Cách thứ hai là nhìn mặt bằng xung quanh. Đồng nghiệp, hàng xóm có thu nhập tương đương mình tiêu những gì. Không phải để bắt chước, mà để biết mức nào là bình thường ở đây.
Cách thứ ba là đặt ngân sách theo tháng bằng tiền nơi mình ở, rồi trong ngân sách ấy, tiêu mà không nhân. Khi đã lên kế hoạch, mỗi lần mua không cần đắn đo lại.
Khi nào quy đổi vẫn có ích?
Không phải lúc nào quy đổi cũng sai. Khi mình gửi tiền về nhà, khi mình cân nhắc chuyện về nước, khi mình so sánh cuộc sống hai nơi, lúc đó quy đổi là cần.
Cũng hữu ích khi mình đang còn sống bằng tiền mang theo, chưa có thu nhập. Lúc này cẩn trọng là đúng.
Điều quan trọng là mình chủ động chọn khi nào quy đổi, chứ không để nó thành phản xạ tự động mỗi lần cầm món đồ lên.
Một anh nói rằng anh tự đặt luật: chỉ quy đổi khi làm việc liên quan đến quê. Còn đi chợ, mua sắm ở đây, anh cấm mình nhân. Sau vài tháng, anh thấy nhẹ đầu hẳn.
Tiền và cảm giác thuộc về
Có một ý mình muốn để lại. Phép quy đổi không chỉ là chuyện tiền. Nó cho thấy trong đầu mình, mình vẫn đang sống ở quê, chỉ tạm ở đây. Mỗi lần nhân ra tiền Việt là một lần mình tự nhắc mình là khách.
Khi mình bắt đầu nghĩ bằng tiền nơi mình ở, đó cũng là lúc mình bắt đầu thuộc về nơi này nhiều hơn. Không phải quên quê, mà là cho phép mình sống trọn ở hiện tại.
Nhiều người kể rằng cái ngày họ thôi quy đổi là cái ngày họ thấy mình không còn là người mới đến nữa.
Mình khép tập bằng một câu: món đồ gần nhất bạn đặt xuống vì nhân ra thấy đắt, nếu tính theo giờ làm của bạn ở đây, nó có thật sự đắt không?
Câu hỏi thường gặp
Có nên quy đổi giá cả ra tiền Việt khi mới sang?
Những tháng đầu khi còn sống bằng tiền mang theo thì cẩn trọng là hợp lý. Khi đã có thu nhập ở nơi mới, nên chuyển sang so theo thu nhập và mặt bằng nơi mình sống.
Làm sao bỏ thói quen quy đổi tiền?
Tính giá theo số giờ làm của mình, nhìn mức chi tiêu của người có thu nhập tương đương xung quanh, và đặt ngân sách tháng bằng tiền nơi mình ở rồi tiêu trong đó mà không nhân.
Tiết kiệm quá mức khi sống ở nước ngoài có hại gì?
Có thể ảnh hưởng sức khoẻ, dẫn tới chọn đồ kém chất lượng phải mua lại, chọn nhà xa tốn thời gian và sống trong cảm giác tội lỗi mỗi lần tiêu tiền.
Khi nào vẫn nên quy đổi ra tiền Việt?
Khi gửi tiền về nhà, khi cân nhắc chuyện về nước hoặc so sánh cuộc sống hai nơi. Quan trọng là chủ động chọn lúc quy đổi, không để nó thành phản xạ.
Con cái bị ảnh hưởng thế nào khi bố mẹ luôn xót tiền?
Con có thể học được rằng tiền là nỗi sợ và việc tiêu cho bản thân là có lỗi. Nói chuyện cởi mở với con về tiền và cách nhà mình lên kế hoạch sẽ giúp con có cái nhìn lành mạnh hơn.
