Lần khám bệnh đầu tiên ở nước ngoài sẽ bớt đáng sợ khi bạn biết trước hệ thống ở đó vận hành ra sao, chuẩn bị sẵn vài câu tả triệu chứng, xin phiên dịch khi cần, và hiểu rằng cách bác sĩ nói chuyện khác ở quê không có nghĩa là họ coi nhẹ bệnh của mình.
Chào bạn, Nhà Hoạch Định đây. Mình biết nhiều người mới sang, ốm vài tuần vẫn cố chịu, uống thuốc mang từ nhà, nhờ người quen gửi thuốc sang, chỉ vì ngại đi khám. Tập này là để bạn đi khám sớm hơn. Còn chuyện bệnh gì, thuốc gì, luôn nghe bác sĩ.
Vì sao người mới sang ngại đi khám?
Lý do đầu tiên là ngôn ngữ. Nói chuyện hằng ngày đã khó, tả chỗ đau, tả cảm giác trong người còn khó hơn. Sợ nói sai, sợ bác sĩ hiểu nhầm, sợ không hiểu lời dặn.
Lý do thứ hai là hệ thống lạ. Ở quê, ốm thì ra phòng khám gần nhà hoặc lên thẳng bệnh viện. Ở nhiều nơi khác, phải đặt lịch, phải qua bác sĩ gia đình, phải chờ. Không biết bắt đầu từ đâu thì cứ để đó.
Lý do thứ ba là sợ tốn tiền, nhất là khi chưa rõ bảo hiểm của mình trả được gì.
Một chị kể rằng chị bị đau bụng âm ỉ mấy tuần, uống thuốc mang theo không đỡ, nhưng vẫn ngại đi khám. Đến khi đau quá phải vào cấp cứu, bác sĩ nói nếu đến sớm đã nhẹ hơn nhiều. Chị bảo điều làm chị sợ nhất lúc đó không phải là bệnh, mà là nghĩ mình đã tự làm khổ mình vì ngại.
Tìm hiểu hệ thống trước khi cần
Giờ mình nói về chuẩn bị. Đừng đợi đến khi ốm mới tìm hiểu. Ngay trong những tuần đầu, hãy biết: khi ốm thường thì gặp ai trước, khi cấp cứu thì gọi số nào, đi đâu, và bảo hiểm của mình hoạt động ra sao.
Ở nhiều nơi, việc đầu tiên là đăng ký với một bác sĩ gia đình hay phòng khám gần nhà. Nếu nơi bạn ở có cách làm như vậy, hãy đăng ký sớm khi còn khoẻ. Đến lúc ốm, bạn đã có sẵn chỗ để gọi.
Hỏi rõ những câu như: khám ban đêm, cuối tuần thì đi đâu, mua thuốc cần đơn hay không, loại nào mua được tự do. Hỏi cơ quan chính thức hoặc nhân viên y tế, không dựa vào lời kể.
Lưu tất cả thông tin này trong điện thoại và một tờ giấy dán tủ lạnh. Người trong nhà ai cũng biết chỗ tìm.
Một anh kể rằng anh coi việc này như tập phòng cháy. Tuần đầu, cả nhà ngồi lại, anh hỏi từng người: nếu bố ngã giữa đêm thì làm gì, gọi số nào, nói câu gì. Con trai mười tuổi của anh thuộc câu đó bằng tiếng bản xứ. Nhà anh chưa bao giờ phải dùng tới, nhưng anh nói cả nhà ngủ ngon hơn hẳn.
Chuẩn bị gì trước buổi khám?
Trước khi đi, hãy viết ra triệu chứng: đau ở đâu, từ bao giờ, đau thế nào, lúc nào nặng hơn, đã uống thuốc gì. Viết bằng tiếng Việt trước, rồi nhờ người dịch hoặc tự tra từng từ.
Mang theo danh sách thuốc đang dùng, bệnh sử quan trọng, dị ứng nếu có. Nếu đã chuẩn bị bản tóm tắt bệnh sử từ trước khi đi, đây là lúc dùng đến nó.
Học trước vài câu quan trọng: tôi không hiểu, xin nói chậm lại, xin viết ra giúp tôi, tôi cần phiên dịch. Những câu này giúp bạn không bị cuốn đi trong buổi khám.
Và hỏi trước xem nơi khám có phiên dịch không. Nhiều nơi có dịch vụ phiên dịch trực tiếp hoặc qua điện thoại. Đừng để con cái dịch chuyện sức khoẻ của bố mẹ nếu có cách khác.
Những khác biệt dễ làm mình hoang mang
Ở nhiều nơi, bác sĩ không kê thuốc ngay khi mình ốm vặt. Họ có thể bảo về nghỉ ngơi, uống nước, theo dõi thêm. Người Việt quen đi khám là có thuốc, nên dễ nghĩ bác sĩ không quan tâm.
Thật ra đó thường là cách làm có cân nhắc, tránh dùng thuốc không cần thiết. Nếu bạn lo, hãy hỏi thẳng: khi nào tôi nên quay lại, dấu hiệu nào là đáng lo. Bác sĩ sẽ trả lời.
Bác sĩ cũng có thể hỏi nhiều câu về tâm trạng, giấc ngủ, căng thẳng, những thứ người Việt ít nghĩ là liên quan đến bệnh. Hãy trả lời thật, vì với người mới sang, sức khoẻ tinh thần và thể chất gắn chặt với nhau.
Một điều nữa: đừng tự mua thuốc kháng sinh mang từ nhà hay nhờ gửi sang để uống. Chuyện thuốc, liều, luôn hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ ở nơi bạn sống.
Đi khám sớm là tự thương mình
Nhiều người Việt có thói quen chịu đựng: đau thì cố, mệt thì nghỉ, không muốn làm phiền ai. Ở xứ người, thói quen ấy còn mạnh hơn, vì mình ngại, vì mình sợ tốn.
Nhưng đi khám sớm là tự thương mình, và cũng là thương cả nhà. Một người trụ cột ngã bệnh nặng vì để lâu thì cả nhà chao đảo.
Lần khám đầu có thể vụng về, lóng ngóng. Lần thứ hai sẽ dễ hơn. Đến lần thứ ba, bạn sẽ thấy nó bình thường như ở quê.
Mình để bạn một câu hỏi: nếu tối nay bạn phải tả cơn đau của mình cho một bác sĩ không nói tiếng Việt, bạn đã biết câu đầu tiên mình sẽ nói chưa?
Câu hỏi thường gặp
Mới sang nước ngoài ốm thì đi khám ở đâu?
Tuỳ hệ thống y tế từng nơi. Nhiều nơi cần đăng ký bác sĩ gia đình hoặc phòng khám gần nhà. Hãy tìm hiểu và đăng ký từ khi còn khoẻ, và biết sẵn số cấp cứu.
Không giỏi ngoại ngữ đi khám bệnh thế nào?
Viết triệu chứng ra giấy, mang danh sách thuốc đang dùng, học vài câu cơ bản và hỏi trước về dịch vụ phiên dịch. Nhiều nơi có phiên dịch trực tiếp hoặc qua điện thoại.
Vì sao bác sĩ nước ngoài không kê thuốc khi mình ốm?
Với bệnh nhẹ, nhiều bác sĩ khuyên nghỉ ngơi và theo dõi để tránh dùng thuốc không cần thiết. Hãy hỏi rõ khi nào cần quay lại và dấu hiệu nào là đáng lo.
Có nên nhờ người nhà gửi thuốc từ Việt Nam sang?
Không nên tự dùng thuốc không có chỉ định của bác sĩ nơi bạn sống, nhất là kháng sinh. Việc mang, gửi thuốc qua biên giới cũng có quy định riêng cần hỏi cơ quan chính thức.
Có nên để con phiên dịch khi bố mẹ đi khám?
Nên tránh nếu có cách khác, vì chuyện sức khoẻ cần dịch chính xác và không nên đặt lên vai trẻ con. Hãy hỏi phòng khám về phiên dịch chuyên nghiệp.
