Một chuyến đi thăm thử trước khi định cư chỉ có ích khi bạn sống như người ở chứ không đi như khách du lịch. Nghĩa là đi chợ, đi xe buýt giờ cao điểm, ngồi công viên một chiều ngày thường, và hỏi người đã ở đó vài năm xem một ngày bình thường của họ thế nào.
Xin chào, đây là Nhà Hoạch Định. Nhiều nhà đi thăm về, ai cũng khen đẹp, sạch, yên bình, rồi sang ở thật mới thấy mọi thứ khác hẳn. Tập này mình nói về cách biến một chuyến đi ngắn thành một bài kiểm tra thật, để nó đáng công đáng sức.
Vì sao chuyến du lịch không nói được gì?
Khi đi du lịch, mình ở khách sạn trung tâm, ăn nhà hàng, đi những nơi đẹp nhất, và tâm trạng thì đang nghỉ ngơi. Mọi thứ đều được sắp xếp để mình thích. Thành phố lúc đó là một tấm bưu thiếp.
Còn sống thật là ở một khu dân cư bình thường, đi làm lúc trời chưa sáng, xếp hàng ở phòng khám, đi chợ cuối tuần đông người. Nó không xấu, nhưng nó khác hẳn tấm bưu thiếp.
Một chị kể rằng lần đi thăm chị chọn mùa hè vì thời tiết đẹp. Sang ở thật, mùa đông đầu tiên làm chị suy sụp mấy tháng. Chị ước gì đã đi thăm vào mùa khó nhất.
Nên câu hỏi khi lên kế hoạch không phải đi đâu cho đẹp, mà là đi thế nào để nhìn thấy những ngày bình thường nhất. Một ngày thứ Hai mưa, một buổi sáng phải dậy sớm đưa con đi học, một buổi chiều ngồi chờ ở một văn phòng nào đó. Những khoảnh khắc nhạt nhẽo ấy mới là phần lớn cuộc sống.
Sống như người ở trong vài tuần
Giờ mình gợi ý vài việc cụ thể. Thứ nhất, thuê chỗ ở trong khu dân cư, không ở trung tâm. Tốt nhất là khu mà bạn nghĩ mình có thể sống được, gần trường học, gần chợ.
Thứ hai, tự nấu ăn. Đi siêu thị, đi chợ, xem mình tìm được những thứ quen thuộc không, và cảm giác khi đứng trước quầy hàng toàn thứ lạ. Nhiều người không ngờ rằng chuyện ăn uống lại ảnh hưởng tới tâm trạng nhiều đến thế.
Thứ ba, đi phương tiện công cộng vào giờ cao điểm, quãng đường giống như quãng đường đi làm sau này. Ngồi trong cái mệt ấy một tuần, bạn sẽ biết mình chịu được đến đâu.
Thứ tư, dành ít nhất một ngày không làm gì cả, chỉ đi bộ quanh khu, ngồi quán, ngồi công viên. Để ý xem mình thấy dễ chịu hay lạc lõng, và cảm giác đó đến từ đâu.
Nên hỏi người đi trước những câu gì?
Nếu gặp được người Việt đã sống ở đó vài năm, đừng chỉ hỏi ở đây có tốt không. Câu trả lời sẽ luôn là tốt hoặc tuỳ người. Hãy hỏi những câu cụ thể hơn.
Ví dụ: một ngày thường của anh chị bắt đầu và kết thúc thế nào. Năm đầu khó nhất ở chỗ nào. Có lúc nào anh chị muốn về không, vì sao. Con anh chị có bạn thân chưa. Cuối tuần anh chị gặp ai.
Những câu này mở ra những câu chuyện thật, không phải lời khuyên chung chung. Bạn sẽ nghe được những chi tiết mà không một bài viết nào kể.
Còn những câu về giấy tờ, về con đường pháp lý của họ, thì chỉ nghe để biết, không nên lấy làm căn cứ. Mỗi trường hợp mỗi khác, phần đó cần hỏi luật sư di trú hoặc lãnh sự.
Đưa con theo hay không?
Có nhà để con ở lại, có nhà mang con theo. Nếu con đã đủ lớn để có ý kiến, mang con theo là cách tốt để con cảm nhận nơi mới trước khi phải sống ở đó.
Nhưng nên chuẩn bị cho con rằng đây là chuyến đi để xem, chưa phải quyết định. Nếu không, con có thể nghĩ mọi thứ đã chốt và phản ứng theo kiểu đã rồi.
Cho con tự khám phá một chút: đi thư viện, đi sân chơi, xem một buổi hoạt động của trẻ em địa phương. Sau đó hỏi con thấy thế nào, và thật sự lắng nghe, kể cả khi con nói không thích.
Phản ứng của con không phải là phiếu quyết định, nhưng là thông tin quý. Một đứa trẻ thấy sợ ngay từ chuyến thăm cần được chuẩn bị nhiều hơn một đứa trẻ thấy háo hức.
Về nhà rồi thì làm gì với những gì mình thấy?
Đừng quyết ngay khi vừa về. Cảm xúc sau chuyến đi thường mạnh, hoặc là phấn khích, hoặc là thất vọng. Hãy đợi vài tuần cho lắng xuống.
Trong thời gian đó, mỗi người trong nhà viết ra ba điều mình thích và ba điều mình lo. So với nhau. Nếu điều người này lo lại là điều người kia thích, đó là chỗ cần nói chuyện nhiều hơn.
Cũng nên nhớ một chuyến đi vài tuần chỉ là một lát cắt. Nó không cho biết hết, nhưng nó giúp bạn loại bớt những ảo tưởng. Và đôi khi, điều quý nhất một chuyến đi thăm mang lại là cho bạn biết mình không muốn sống ở đó.
Mình khép tập bằng một câu: nếu phải sống một ngày thứ Ba bình thường ở nơi ấy, bạn hình dung buổi chiều của mình sẽ như thế nào?
Câu hỏi thường gặp
Đi thăm thử trước khi định cư bao lâu là đủ?
Càng dài càng thấy rõ, nhưng quan trọng hơn thời gian là cách đi. Vài tuần sống như người ở, tự nấu ăn, đi phương tiện công cộng, sẽ cho biết nhiều hơn một tháng đi du lịch.
Nên đi thăm nơi định cư vào mùa nào?
Nếu được, hãy đi vào mùa khó nhất, như mùa đông lạnh hay mùa mưa kéo dài. Mùa đẹp dễ làm mình thích ngay, còn mùa khó mới cho biết mình chịu được không.
Có nên hỏi người Việt ở đó về thủ tục định cư?
Có thể nghe để biết họ đã đi qua những gì, nhưng không nên lấy làm căn cứ. Thủ tục và điều kiện phải hỏi luật sư di trú hoặc cơ quan lãnh sự.
Đi thăm về thấy không thích thì có nên bỏ ý định?
Chưa cần bỏ ngay. Hãy xem mình không thích vì điều gì, điều đó thay đổi được không, hay đó là điều cốt lõi. Nếu là điều cốt lõi, có lẽ nơi đó không hợp với mình.
Chuyến đi thăm có nên mang theo con nhỏ?
Nếu con đủ lớn để cảm nhận, mang con theo giúp con quen dần. Hãy nói rõ với con đây là chuyến đi để xem, và lắng nghe cảm nhận của con khi về.
