Con lớn lên giữa hai nền văn hoá thường có lúc thấy mình không hẳn thuộc về bên nào. Cha mẹ giúp con nhiều nhất khi không bắt con chọn một bên, cho con hiểu gốc Việt bằng trải nghiệm chứ không bằng áp đặt, và công nhận rằng con hoàn toàn có thể là người của cả hai.
Chào bạn, đây là Nhà Hoạch Định. Tập này mình muốn nói bằng giọng của những người đã lớn lên như vậy, những người giờ đã hai mươi, ba mươi tuổi, nhìn lại tuổi thơ lơ lửng giữa hai bờ. Những điều họ kể có thể giúp cha mẹ đang nuôi con hôm nay.
Cảm giác lơ lửng giữa hai bờ
Ở trường, con là đứa trẻ có hộp cơm khác, có bố mẹ nói giọng lạ, có tên khó gọi. Về quê, con lại là Việt kiều, nói tiếng Việt lơ lớ, không biết cách chào họ hàng cho đúng. Ở đâu con cũng hơi khác.
Một người bây giờ đã ba mươi tuổi kể rằng hồi nhỏ, anh ước mình chỉ là một thứ, hoàn toàn Việt hoặc hoàn toàn bản xứ, để không phải thấy lạc chỗ. Mãi sau này anh mới thấy việc là cả hai là một điều quý.
Cảm giác này thường mạnh nhất ở tuổi mới lớn, khi con đang tìm xem mình là ai. Con có thể chối bỏ gốc Việt, có thể ngại bố mẹ, có thể giận vì bố mẹ khác các phụ huynh khác.
Cha mẹ nên biết rằng đây là một chặng, không phải một kết cục. Nhiều người đi qua nó và tìm về gốc một cách tự nguyện, sâu sắc hơn.
Đừng bắt con chọn một bên
Giờ mình nói điều quan trọng nhất. Nhiều cha mẹ, vì lo con mất gốc, vô tình bắt con chọn: con là người Việt, phải sống như người Việt. Hoặc ngược lại, vì muốn con hoà nhập, bỏ hết cái Việt đi.
Cả hai cách đều làm con khổ. Bắt con chỉ là Việt thì con thấy mình không được sống thật ở nơi con lớn lên. Bắt con bỏ Việt thì con mất một phần gốc rễ mà sau này có thể con tiếc.
Hãy cho con biết con có thể là cả hai. Con có thể thích phở và thích món ăn ở trường. Con nói tiếng Việt với bà được và nói tiếng bản xứ với bạn. Con có thể ăn Tết và ăn lễ của nơi con sống.
Một chị kể rằng câu mẹ nói làm chị nhẹ nhõm nhất tuổi mười lăm là: con không phải chọn, con có hai nhà. Chị nói từ đó chị thôi thấy mình là đứa lạc loài.
Gốc Việt qua trải nghiệm, không qua bài giảng
Con không thương gốc Việt vì được giảng về nó. Con thương vì đã sống với nó: được bà ôm, được ăn món mẹ nấu, được về quê chơi với anh chị em họ, được nghe chuyện ngày xưa của bố.
Nên hãy tạo cho con những trải nghiệm ấy. Về quê khi có thể, và để con thật sự sống ở quê một thời gian chứ không chỉ đi thăm vội. Cho con học một thứ gì đó của Việt mà con thích: một nhạc cụ, một môn võ, nấu một món ăn.
Kể cho con nghe chuyện gia đình: vì sao nhà mình ở đây, ông bà đã trải qua những gì, bố mẹ đã rời quê thế nào. Con hiểu câu chuyện của gia đình thì hiểu mình từ đâu đến.
Và cho con gặp những người trẻ gốc Việt khác đang sống tự tin ở nhiều nơi. Con thấy có người giống mình, và họ ổn, con sẽ thấy mình cũng ổn.
Khi con khác bố mẹ về giá trị
Lớn lên ở nơi khác, con sẽ có những giá trị khác bố mẹ. Con nói thẳng hơn, muốn tự quyết hơn, có khi chọn ngành học, chọn người yêu, chọn cách sống mà bố mẹ không hiểu.
Đây là nơi nhiều gia đình rạn nứt. Bố mẹ thấy con hư, con thấy bố mẹ cổ hủ. Hai bên nói hai ngôn ngữ, không chỉ theo nghĩa đen.
Hãy cố hiểu vì sao con nghĩ vậy, trước khi phản đối. Hỏi con, nghe con. Và nói cho con biết vì sao bố mẹ nghĩ khác, bằng câu chuyện của mình chứ không bằng câu vì bố mẹ nói thế.
Không phải lúc nào cũng đồng ý được. Nhưng hiểu nhau thì dù không đồng ý, vẫn giữ được tình thương. Nhiều người lớn lên kể rằng họ không cần bố mẹ đồng ý với mình, họ chỉ cần bố mẹ cố hiểu.
Một bản sắc mới, của riêng con
Con cái lớn lên giữa hai nền văn hoá rồi sẽ tạo ra một bản sắc của riêng mình, không giống hệt bố mẹ, cũng không giống hệt bạn bè bản xứ. Đó là điều tự nhiên, và cũng rất đẹp.
Có người trẻ gốc Việt nấu phở theo cách mới, viết văn bằng tiếng nước ngoài về quê cha mẹ, làm nhạc pha trộn hai thế giới. Họ không mất gốc, họ đang làm cho gốc ấy sống theo cách mới.
Việc của cha mẹ không phải là giữ con nguyên như mình, mà là cho con đủ gốc để con tự lớn lên thành một người trọn vẹn.
Mình khép tập bằng một câu: nếu con bạn được giới thiệu mình với một người lạ bằng một câu, bạn mong con nói gì về nguồn gốc của mình?
Câu hỏi thường gặp
Con lớn lên ở nước ngoài thấy mình không thuộc về đâu thì sao?
Đây là cảm giác phổ biến, nhất là tuổi mới lớn. Cha mẹ nên cho con biết con có thể là người của cả hai văn hoá, và tạo trải nghiệm để con hiểu gốc Việt một cách tự nhiên.
Có nên bắt con sống hoàn toàn theo kiểu Việt ở nước ngoài?
Không nên. Bắt con chọn một bên thường làm con khổ. Hãy để con giữ gốc Việt và vẫn sống thật ở nơi con lớn lên.
Làm sao để con thương gốc Việt?
Qua trải nghiệm hơn là bài giảng: về quê, ở với ông bà, nấu ăn cùng, học một nhạc cụ hay môn võ Việt, nghe chuyện gia đình và gặp người trẻ gốc Việt tự tin.
Con có giá trị khác bố mẹ thì làm sao?
Cố hiểu vì sao con nghĩ vậy trước khi phản đối, và chia sẻ lý do của mình bằng câu chuyện. Không cần luôn đồng ý, nhưng cần cố hiểu để giữ tình thương.
Con chối bỏ gốc Việt ở tuổi mới lớn có đáng lo?
Thường là một chặng trong quá trình tìm bản thân. Giữ gốc Việt trong nhà một cách ấm áp, không ép, để khi con muốn quay lại thì vẫn có chỗ.
