Bữa cơm Việt ở xứ người không chỉ là món ăn quen, mà là lúc cả nhà ngồi lại, nói tiếng Việt, kể chuyện trong ngày. Giữ được bữa cơm chung vài lần mỗi tuần là giữ được một sợi dây rất quan trọng cho gia đình, nhất là khi con đang lớn lên giữa hai nền văn hoá.
Xin chào, đây là Nhà Hoạch Định. Có người kể với mình rằng lúc nhớ nhà nhất không phải là Tết, mà là một buổi tối bình thường, đi làm về, mở tủ lạnh không có gì, và nhớ mâm cơm mẹ dọn lúc sáu giờ chiều. Tập này là về mâm cơm ấy.
Vì sao bữa cơm chung dễ biến mất?
Ở quê, bữa cơm tối gần như là luật. Cả nhà về, ngồi quanh mâm, ăn cùng lúc. Ở xứ người, lịch của mỗi người khác nhau: bố làm ca chiều, mẹ học tối, con có lớp ngoại khoá. Mỗi người ăn một giờ, có khi ăn đứng trong bếp.
Thêm vào đó, nấu món Việt ở nơi mới tốn công hơn. Nguyên liệu phải đi xa mới mua được, có thứ không tìm thấy. Mệt quá thì mua đồ ăn sẵn, và dần dần thành thói quen.
Con cái cũng dần quen với món ăn ở trường, ở nhà bạn. Có đứa bắt đầu chê cơm mẹ nấu, đòi ăn món khác.
Không ai quyết định bỏ bữa cơm chung. Nó chỉ lặng lẽ biến mất, và đến một ngày, người ta nhận ra cả tuần cả nhà không ngồi cùng bàn lần nào.
Bữa cơm giữ được những gì?
Giờ mình nói điều bữa cơm giữ. Thứ nhất là thời gian cả nhà ở cạnh nhau, không điện thoại, không màn hình. Trong nhịp sống bận rộn, đó có khi là lúc duy nhất trong ngày.
Thứ hai là tiếng Việt. Bữa cơm là nơi tự nhiên nhất để nói tiếng Việt: mời nhau ăn, kể chuyện, hỏi han. Nhiều gia đình giữ được tiếng Việt cho con phần lớn nhờ bữa cơm.
Thứ ba là nếp nhà: mời ông bà trước khi ăn, gắp thức ăn cho nhau, chờ mọi người cùng ăn. Những nếp nhỏ ấy dạy con cách thương người mà không cần giảng.
Thứ tư là hương vị quê. Mùi nước mắm, mùi rau thơm, vị canh chua. Trẻ con lớn lên với những hương vị ấy sẽ mang chúng theo suốt đời, như một phần của mình.
Một chị kể rằng con trai chị đi học đại học ở thành phố khác, tuần đầu gọi về hỏi mẹ cách nấu canh chua. Chị nói lúc đó chị biết những bữa cơm năm nào không vô ích.
Khi con không thích món Việt
Đây là nỗi buồn của nhiều bố mẹ. Con chê món Việt nặng mùi, khó ăn, đòi ăn món ở trường. Bố mẹ thì thấy như con đang chê cả quê hương.
Đừng ép. Ép con ăn chỉ làm con ghét thêm. Thay vào đó, hãy có cả món Việt lẫn món con thích trên bàn. Để con tự chọn, và thỉnh thoảng rủ con thử một miếng.
Cho con vào bếp. Con tự cuốn gỏi cuốn, tự nêm bát canh, sẽ thích ăn món ấy hơn nhiều. Kể cho con nghe câu chuyện của món ăn: bà hay nấu món này khi nào, bố mẹ ăn món này hồi nhỏ ra sao.
Một anh kể rằng con gái anh chê phở suốt mấy năm. Đến khi đi học, bạn bè bản xứ khen phở ngon, con về đòi bố dạy nấu. Món ăn quê có khi cần người ngoài khen thì con mới thấy tự hào.
Mời người ngoài đến mâm cơm Việt
Có một cách làm bữa cơm Việt thêm ý nghĩa mà nhiều gia đình không nghĩ tới: mời người ngoài đến ăn. Hàng xóm, đồng nghiệp, bạn học của con, thầy cô của con.
Người được mời thường tò mò và thích thú. Họ hỏi món này làm thế nào, ăn với gì, người Việt ăn vào dịp nào. Con cái ngồi nghe bố mẹ kể, rồi tự mình giải thích cho bạn. Đó là lúc con thấy món ăn nhà mình có giá trị trong mắt người khác.
Bữa cơm cũng là cách kết bạn tự nhiên nhất ở nơi mới. Người ta có thể quên một cuộc trò chuyện ở chỗ làm, nhưng ít ai quên lần đầu được mời ăn bún chả trong một căn bếp ấm.
Không cần cầu kỳ. Một nồi phở, một đĩa chả giò, vài cuốn gỏi. Người Việt vốn hiếu khách, và ở xứ người, sự hiếu khách ấy là một món quà mình mang theo được.
Giữ bữa cơm khi ai cũng bận
Không cần mỗi tối. Chọn vài bữa cố định mỗi tuần, như tối thứ Sáu hay trưa Chủ nhật, và coi đó là bữa không ai được vắng trừ khi có việc thật sự quan trọng.
Nấu đơn giản. Một nồi canh, một món mặn, một đĩa rau là đủ một mâm Việt. Có thể nấu sẵn cuối tuần, chia hộp cho mấy ngày. Bữa cơm đơn giản mà cả nhà cùng ngồi quý hơn bữa cỗ mà không ai có mặt.
Tìm hiểu nơi mình sống có chợ châu Á, cửa hàng đồ Việt ở đâu, và thay thế những nguyên liệu không có bằng thứ gần giống. Người Việt ở xứ người rất giỏi sáng tạo trong bếp.
Mình khép tập bằng một câu: bữa cơm chung gần nhất của nhà bạn là khi nào, và cả nhà đã nói với nhau những chuyện gì?
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bữa cơm gia đình quan trọng với người Việt ở nước ngoài?
Bữa cơm giữ thời gian cả nhà ở cạnh nhau, là nơi tự nhiên để nói tiếng Việt, truyền nếp nhà và giữ hương vị quê cho con cái lớn lên ở xứ người.
Con không thích món Việt thì làm sao?
Đừng ép. Có cả món Việt và món con thích trên bàn, cho con vào bếp cùng nấu và kể câu chuyện của món ăn. Nhiều trẻ quay lại với món Việt khi lớn hơn.
Cả nhà bận rộn thì giữ bữa cơm chung thế nào?
Chọn vài bữa cố định mỗi tuần làm bữa không vắng mặt, nấu đơn giản và chuẩn bị sẵn cuối tuần. Một mâm nhỏ cả nhà cùng ngồi là đủ.
Ở nước ngoài mua nguyên liệu nấu món Việt ở đâu?
Tìm chợ châu Á hoặc cửa hàng đồ Việt ở nơi bạn sống, hỏi cộng đồng người Việt, và thay thế những nguyên liệu không có bằng thứ gần giống.
Có nên nói tiếng Việt trong bữa cơm?
Rất nên. Bữa cơm là nơi tự nhiên và vui vẻ nhất để cả nhà nói tiếng Việt, giúp con giữ ngôn ngữ mà không thấy như đang học bài.
