Ăn Tết xa nhà mà con vẫn thấy là Tết khi cả nhà cùng làm những việc có tay con trong đó: dọn nhà, gói bánh, bày mâm, mặc áo mới, mừng tuổi, gọi về cho ông bà. Tết không cần to. Tết chỉ cần có những nghi thức lặp lại mỗi năm và có câu chuyện để kể.
Chào bạn, đây là Nhà Hoạch Định. Ở nhiều nơi, Tết rơi vào một ngày thứ Ba bình thường, con đi học, bố mẹ đi làm, ngoài đường không có gì khác. Tập này nói về cách để ngày thứ Ba ấy thành Tết trong căn nhà của mình.
Vì sao Tết xa nhà dễ nhạt?
Ở quê, Tết không phải do một nhà làm ra. Cả xóm dọn dẹp, cả phố treo đèn, chợ hoa, nồi bánh chưng nhà hàng xóm, tiếng pháo, tiếng chúc. Mình chỉ cần sống giữa đó là thấy Tết.
Ở xứ người, nếu nhà mình không làm gì, Tết đi qua như bao ngày khác. Người lớn còn nhớ, còn buồn. Còn con cái, lớn lên ở đây, có khi không biết Tết là gì ngoài một ngày bố mẹ gọi điện về quê.
Một chị kể rằng những năm đầu, chị buồn quá nên không muốn làm gì dịp Tết. Đến khi con gái chị năm tuổi hỏi Tết là gì hả mẹ, chị giật mình. Chị nhận ra nếu mình không làm, con sẽ không bao giờ biết.
Nên câu hỏi không phải là có nên ăn Tết không, mà là mình muốn con nhớ Tết như thế nào.
Cũng đừng để nỗi lo làm Tết thành gánh nặng. Có nhà cố làm cho đủ mọi thứ như ở quê, rồi kiệt sức, cáu gắt đúng ngày mùng một. Con không nhớ mâm cỗ có bao nhiêu món. Con nhớ bố mẹ vui hay mệt trong những ngày ấy.
Những nghi thức nhỏ mà con nhớ mãi
Giờ mình nói về cách làm. Trẻ con nhớ những gì mình tự tay làm, và những gì lặp lại mỗi năm. Nên hãy chọn vài nghi thức và giữ đều.
Kể cho con nghe ý nghĩa đằng sau mỗi việc, bằng chuyện chứ không bằng bài giảng. Vì sao có bánh chưng vuông, vì sao phải chúc nhau câu đầu năm, vì sao ông bà ở quê thắp hương đêm giao thừa. Trẻ con nhớ chuyện lâu hơn nhớ lời dặn.
Dọn nhà cuối năm cùng con, giải thích rằng mình dọn để đón năm mới sạch sẽ. Gói bánh chưng hoặc bánh tét, dù chỉ vài cái nhỏ, cho con tự xếp lá. Cắm một cành hoa, đào hay mai, hoặc bất cứ hoa gì có ở nơi mình sống.
Sáng mùng một, cả nhà mặc đẹp, chúc nhau, con chúc bố mẹ, bố mẹ mừng tuổi con. Dạy con vài câu chúc Tết. Gọi về cho ông bà, để con chúc Tết ông bà.
Một anh kể rằng nhà anh năm nào cũng có một việc: tối ba mươi cả nhà ngồi viết điều ước cho năm mới vào giấy, bỏ vào hộp, năm sau mở ra đọc. Con anh giờ đã lớn, vẫn nhắc đó là phần Tết con thích nhất.
Khi Tết rơi vào ngày đi học, đi làm
Đây là thực tế ở nhiều nơi. Tết không phải ngày nghỉ, con phải đi học, bố mẹ phải đi làm. Nhiều nhà xin cho con nghỉ một ngày, nhiều nhà dời việc ăn Tết sang cuối tuần gần nhất.
Cả hai cách đều được. Quan trọng là có một ngày, hay một buổi, cả nhà dành riêng cho Tết. Không vội, không điện thoại, không công việc.
Có nhà mang Tết đến lớp học của con: xin phép cô giáo cho con mang bánh, mang lì xì nhỏ chia cho bạn, kể về Tết cho cả lớp. Con được làm người kể chuyện về văn hoá của mình, và các bạn tò mò hỏi han. Nhiều đứa trẻ nhớ mãi cảm giác tự hào ấy.
Cũng có thể mời bạn bè, đồng nghiệp bản xứ đến ăn Tết. Chia Tết cho người khác làm Tết của mình rộng ra.
Tết với cộng đồng người Việt
Nhiều nơi có hội người Việt tổ chức Tết chung: gói bánh, múa lân, văn nghệ, hội chợ. Nếu có, hãy đưa con đi. Ở đó con thấy Tết không phải chuyện riêng nhà mình, mà là của rất nhiều người.
Con sẽ gặp những đứa trẻ khác cũng lớn lên ở đây, cũng mặc áo dài, cũng được lì xì. Con thấy mình không lạ.
Người lớn cũng cần những buổi ấy. Ở giữa những người cùng nhớ nhà, cùng hát những bài quen, nỗi nhớ bớt nặng. Có người nói Tết cộng đồng là lúc họ thấy mình thuộc về nhất trong cả năm.
Nếu nơi bạn ở không có, có thể tự tổ chức nhỏ với vài gia đình quen. Mỗi nhà góp một món, cùng nhau đón giao thừa.
Nỗi nhớ nhà của người lớn
Mình nói nhiều về con, giờ nói về mình. Tết là lúc người xa nhà nhớ nhà nhất. Nhớ mâm cỗ mẹ nấu, nhớ khói hương, nhớ tiếng pháo. Có người vừa gói bánh vừa khóc.
Cho phép mình nhớ. Không cần cố vui để con vui. Con thấy bố mẹ nhớ ông bà, nhớ quê, con hiểu Tết là thứ quan trọng.
Gọi về nhà vào giờ giao thừa ở quê, dù bên này có thể là giữa trưa. Nghe tiếng cả nhà chúc nhau, thấy mâm cỗ qua màn hình. Có khi đau, nhưng cũng ấm.
Mình khép tập bằng một câu: hai mươi năm nữa, khi con bạn tự làm Tết cho con của nó, bạn mong con giữ lại nghi thức nào từ nhà mình?
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để con lớn lên ở nước ngoài vẫn biết Tết?
Chọn vài nghi thức và giữ đều mỗi năm: dọn nhà, gói bánh, cắm hoa, mặc áo mới, mừng tuổi, gọi chúc Tết ông bà. Cho con tự tay làm để con nhớ.
Tết rơi vào ngày đi học có nên cho con nghỉ?
Tuỳ nhà. Có thể xin nghỉ một ngày hoặc dời việc ăn Tết sang cuối tuần gần nhất. Quan trọng là có một buổi cả nhà dành riêng cho Tết.
Có nên mang Tết đến lớp học của con?
Nếu nhà trường đồng ý, đây là dịp tốt để con kể về văn hoá của mình và thấy tự hào. Có thể mang bánh, lì xì nhỏ hoặc kể chuyện Tết cho cả lớp.
Ăn Tết ở nước ngoài có cần mâm cỗ đầy đủ?
Không cần. Một mâm nhỏ với vài món có thể nấu được là đủ. Điều con nhớ là không khí cả nhà cùng làm, không phải số món.
Nhớ nhà dịp Tết ở nước ngoài thì làm sao?
Cho phép mình nhớ, gọi về nhà vào giờ giao thừa ở quê, tham gia Tết cộng đồng người Việt hoặc tổ chức nhỏ với vài gia đình quen.
