Con cái trong hồ sơ định cư: tuổi phụ thuộc, trường công và rủi ro

Con được đi kèm hồ sơ định cư khi còn dưới tuổi phụ thuộc và chưa kết hôn tại mốc mà luật nước đó chọn — Mỹ là dưới 21 tuổi, Canada là dưới 22 tuổi, Úc có quy định riêng theo từng loại thị thực. Con có được học trường công như học sinh bản xứ hay không lại phụ thuộc vào tình trạng cư trú của cha mẹ, không phải vào việc con giỏi hay không. Người làm nghề hoạch định luôn vẽ hai đường này trên cùng một trục thời gian trước khi chọn diện cho gia đình.

Tuổi phụ thuộc được tính ở mốc nào?

Mỗi nước "chốt tuổi" ở một thời điểm khác nhau, và đó là chỗ cha mẹ hay tính nhầm. Canada thường chốt tuổi của con tại ngày nộp đơn thường trú hoàn chỉnh; nếu nộp khi con 21 tuổi 11 tháng thì con vẫn được đi kèm dù hồ sơ xét lâu. Mỹ thì khác: tuổi của con được xét tại thời điểm có visa hoặc điều chỉnh tình trạng, có trừ bớt thời gian đơn bảo lãnh nằm chờ xét theo công thức của CSPA. Úc xét tuổi theo điều kiện của từng loại thị thực, thường có mốc dưới 18 và nhóm 18–22 tuổi phải chứng minh phụ thuộc tài chính.

Các quy định trên có thể được điều chỉnh; hãy kiểm lại với USCIS, IRCC và Bộ Nội vụ Úc khi lập hồ sơ thật.

Con sắp quá tuổi: người hoạch định xử lý thế nào?

Có ba cách: đẩy nhanh hồ sơ chính, tách con ra lộ trình riêng, hoặc đổi diện có mốc chốt tuổi sớm hơn. Với một gia đình ở Hải Phòng có con trai 20 tuổi đang chờ diện anh chị em sang Mỹ, tính theo bản tin thị thực thì thấy gần như chắc con sẽ quá tuổi dù có CSPA. Phương án được chọn: con đi du học Canada ngay, lấy bằng, làm việc sau tốt nghiệp và tự nộp thường trú. Cha mẹ vẫn theo hồ sơ Mỹ. Hai lộ trình, hai nước, nhưng không ai bị bỏ lại.

Một tình huống khác: con gái 19 tuổi định kết hôn trong năm. Ở Mỹ, con kết hôn có thể làm mất tư cách đi kèm trong một số diện; ở Canada, con đã kết hôn không còn là con phụ thuộc. Việc cưới nên được bàn trong cả nhà, cùng người làm hồ sơ, trước khi định ngày.

Khi nào con được học trường công như học sinh bản xứ?

Nguyên tắc chung: con của thường trú nhân hoặc công dân học trường công miễn phí; con của người tạm trú thì tuỳ nước, tuỳ bang, tuỳ tỉnh. Ở Mỹ, con có thẻ xanh học trường công miễn phí theo khu vực nơi ở, từ mẫu giáo tới lớp 12. Nhưng nếu con sang trước bằng visa F-1, con chỉ được vào trường công trung học phổ thông tối đa 12 tháng và phải trả toàn bộ chi phí, còn tiểu học và trung học cơ sở công thì không được học. Đây là lý do các gia đình EB-5 thường cho con học trường tư một thời gian trong lúc chờ.

Ở Canada, con của người có giấy phép lao động hoặc giấy phép học tập hợp lệ ở nhiều tỉnh được học trường công như học sinh địa phương, nhưng điều kiện do từng tỉnh và từng hội đồng trường quy định. Ở Úc, bang New South Wales và một số bang khác thu phí trường công với con của người giữ một số thị thực tạm trú, kể cả thị thực tay nghề tạm thời. Cùng một tấm thị thực, chuyển từ Melbourne sang Sydney có thể làm thay đổi khoản học phí của con.

Con cái và quốc tịch: ai được gì khi cha mẹ nhập tịch

Ở nhiều nước, con chưa thành niên có thường trú có thể được hưởng quốc tịch theo cha mẹ khi cha mẹ nhập tịch. Ở Mỹ, con dưới 18 tuổi có thẻ xanh, sống cùng cha mẹ là công dân, thường tự động có quốc tịch theo luật, và cha mẹ nên xin giấy chứng nhận quốc tịch cho con. Ở Canada, con chưa thành niên có thể được đưa vào cùng đơn nhập tịch của cha mẹ. Người hoạch định lưu ý thêm: nước đến có chấp nhận song tịch hay không, và con có cần giữ quốc tịch Việt Nam để sau này về nước làm việc, sở hữu tài sản dễ dàng hơn hay không.

Sai lầm cha mẹ hay mắc

• Cho con đi du học trước "để mở đường" mà không tính diện: con thành người tạm trú riêng, đôi khi lại khó đưa vào hồ sơ thường trú chung của gia đình.
• Không có giấy đồng ý của cha hoặc mẹ không đi cùng: với gia đình đã ly hôn, thiếu giấy này là hồ sơ dừng lại.
• Bỏ qua sổ tiêm chủng: trường ở Mỹ, Canada, Úc đều kiểm tra; thiếu mũi tiêm là con chưa được nhập học.
• Chọn nơi ở theo giá thuê nhà mà không xem khu vực trường: ở Mỹ, khu học chính quyết định trường công của con.

Những chuyện con cái học hành, giữ tiếng Việt, hoà nhập trường mới được bàn kỹ trong chuyên mục Con cái và học hành.

Bản kế hoạch cho con trong hồ sơ định cư

1. Ghi ngày sinh từng con, tính tuổi tại mốc nộp đơn và mốc dự kiến có kết quả cho mỗi phương án.
2. Đánh dấu con nào có nguy cơ quá tuổi, con nào sắp vào lớp chuyển cấp.
3. Kiểm tra quyền học trường công của con theo đúng loại thị thực và đúng bang, tỉnh dự định ở.
4. Chuẩn bị giấy tờ của con: khai sinh, học bạ dịch thuật, sổ tiêm, giấy đồng ý của cha mẹ.
5. Lập phương án dự phòng cho con lớn nhất nếu hồ sơ chính chậm.

Câu hỏi thường gặp