Khi con bị trêu vì khác biệt ở trường mới, việc đầu tiên là nghe con kể hết mà chưa vội hành động. Tiếp theo là giúp con có vài câu đáp lại và ít nhất một người bạn. Chỉ khi chuyện lặp lại hoặc nghiêm trọng, cha mẹ mới cần làm việc trực tiếp với nhà trường, và làm theo cách không khiến con thêm ngại.
Xin chào, mình là Nhà Hoạch Định. Hộp cơm có mùi lạ, cái tên khó gọi, đôi mắt khác bạn, giọng nói lơ lớ. Nhiều đứa trẻ Việt ở nước ngoài từng trải qua những câu trêu như thế. Tập hôm nay dành cho cha mẹ của những đứa trẻ ấy.
Nghe con kể mà không vội phản ứng
Khi con về nhà kể bị bạn trêu, phản ứng đầu tiên của cha mẹ thường là giận. Muốn lên trường ngay, muốn gặp phụ huynh đứa kia. Hoặc ngược lại, gạt đi: kệ nó, trẻ con ấy mà.
Cả hai phản ứng đều có thể làm con thôi kể. Nếu cha mẹ làm to chuyện, con sợ bị bạn ghét thêm. Nếu cha mẹ gạt đi, con thấy nỗi buồn của mình không được coi trọng.
Hãy nghe con kể hết. Hỏi chuyện xảy ra thế nào, ai nói gì, con cảm thấy ra sao, con muốn bố mẹ làm gì. Nhiều khi con chỉ cần được nghe, được ôm, được nói rằng bố mẹ hiểu.
Một chị kể rằng con trai chị kể chuyện bị trêu vì hộp cơm có nước mắm. Chị không nói gì, chỉ ôm con. Hôm sau con tự đề nghị mang thêm một phần cho bạn ăn thử. Con đã tìm ra cách của mình.
Giúp con có vài câu đáp lại
Giờ mình nói sang việc trang bị cho con. Trẻ bị trêu thường đứng im vì không biết nói gì. Cha mẹ có thể cùng con tập vài câu đáp ngắn, bình tĩnh, bằng ngôn ngữ ở trường.
Ví dụ khi bị chê món ăn: đây là món mẹ tớ nấu, ngon lắm, cậu muốn thử không. Khi bị gọi sai tên: tên tớ đọc là thế này. Những câu này không cãi nhau, không xin lỗi, chỉ khẳng định mình.
Tập như một trò chơi đóng vai ở nhà, bố mẹ làm bạn trêu, con tập đáp. Cười với nhau trong lúc tập cũng giúp con bớt sợ.
Cũng dạy con khi nào cần đi tìm người lớn: khi bị đụng chạm, bị dồn vào góc, bị nhiều bạn cùng trêu, hoặc chuyện lặp lại nhiều lần. Tìm người lớn không phải là mách lẻo, mà là tự bảo vệ.
Một người bạn đáng giá hơn mọi lời khuyên
Nhiều thầy cô và phụ huynh nhận thấy trẻ có ít nhất một người bạn thân thì ít bị trêu hơn và chịu đựng tốt hơn khi bị trêu. Nên giúp con kết bạn là một việc rất đáng làm.
Hỏi con xem ở lớp có bạn nào con thích. Mời bạn ấy về nhà chơi, hoặc hẹn đi công viên cùng. Cho con tham gia một hoạt động ngoài giờ như bơi, vẽ, bóng đá, nơi con gặp bạn qua sở thích chung.
Cha mẹ ngại vì ngôn ngữ chưa vững, sợ nói chuyện với phụ huynh khác. Nhưng một lời mời đơn giản, một bữa ăn nhẹ, không cần nói nhiều. Trẻ con tự chơi với nhau.
Khi con có một người bạn đứng cạnh, những câu trêu mất đi rất nhiều sức nặng.
Khi nào cần làm việc với nhà trường?
Nếu chuyện trêu chọc lặp lại, nếu con bị đụng chạm, bị cô lập, bị nói những lời miệt thị về nguồn gốc, thì cha mẹ nên làm việc với nhà trường. Đây không còn là chuyện trẻ con tự giải quyết.
Trước khi gặp, hãy ghi lại những gì con kể: ngày, sự việc, ai liên quan. Nói với con rằng bố mẹ sẽ gặp cô giáo, và hỏi con muốn bố mẹ nói gì, không nói gì. Tôn trọng mong muốn của con giúp con không thấy bị phản bội.
Khi gặp trường, hãy bình tĩnh và cụ thể. Nói điều gì đã xảy ra, con bị ảnh hưởng thế nào, và hỏi trường sẽ làm gì. Nếu ngôn ngữ chưa vững, hãy đề nghị có phiên dịch, đừng để con phiên dịch trong cuộc gặp này.
Nhiều trường có quy trình xử lý bắt nạt rõ ràng. Hỏi về nó, và theo dõi sau đó.
Giúp con tự hào về cái khác của mình
Về lâu dài, điều quan trọng nhất là con không thấy xấu hổ vì mình khác. Trẻ tự tin với gốc gác thì những câu trêu trượt qua dễ hơn.
Hãy cho con thấy cái hay của văn hoá Việt: món ăn, câu chuyện, lễ hội. Có trường cho phụ huynh vào giới thiệu văn hoá của mình, nếu có dịp, hãy nhận lời. Một buổi dạy các bạn gói bánh, kể chuyện Tết, có thể thay đổi cách cả lớp nhìn con.
Cũng kể cho con nghe chuyện của bố mẹ, những lần bố mẹ bị hiểu lầm, bị nhìn khác. Con thấy mình không đơn độc.
Mình để bạn một câu hỏi: nếu hôm nay con hỏi vì sao nhà mình khác các bạn, bạn sẽ trả lời bằng một câu làm con tự hào hay làm con ngại?
Câu hỏi thường gặp
Con bị bạn chê hộp cơm Việt thì nên làm gì?
Nghe con kể và hỏi con muốn gì. Có trẻ muốn tiếp tục mang cơm Việt và tập câu đáp lại, có trẻ muốn đổi món một thời gian. Tôn trọng lựa chọn của con, đồng thời cho con thấy món ăn nhà mình là điều đáng tự hào.
Khi nào trêu chọc trở thành bắt nạt?
Khi nó lặp lại, có chủ đích làm tổn thương, có sự chênh lệch sức mạnh hoặc số đông, hoặc kèm đụng chạm, cô lập, miệt thị nguồn gốc. Khi đó cần làm việc với nhà trường.
Có nên gặp trực tiếp phụ huynh của đứa trẻ trêu con mình?
Thường không nên tự gặp khi đang giận. Hãy đi qua nhà trường, vì trường có vị trí trung lập và quy trình xử lý. Tự gặp dễ làm căng thẳng và ảnh hưởng tới con.
Làm sao giúp con tự tin với gốc Việt?
Cho con trải nghiệm những điều hay của văn hoá Việt, kể chuyện gia đình, và nếu có dịp thì giới thiệu văn hoá Việt với lớp của con. Trẻ tự hào về gốc gác thì ít bị tổn thương bởi lời trêu.
Bố mẹ chưa giỏi ngoại ngữ có nên để con phiên dịch khi gặp trường?
Không nên, nhất là khi nói về chuyện con bị bắt nạt. Hãy đề nghị trường bố trí phiên dịch hoặc nhờ một người lớn tin cậy đi cùng.
