Con tuổi mới lớn ở xứ người thường xa cha mẹ nhanh hơn ở quê, vì con thích nghi nhanh còn cha mẹ thì chậm, và hai bên dần sống trong hai thế giới. Giữ được con không phải bằng kiểm soát chặt hơn, mà bằng cách hiểu thế giới con đang sống và giữ một kênh nói chuyện mà con không sợ bị phán xét.
Chào bạn, đây là Nhà Hoạch Định. Nhiều cha mẹ kể với mình rằng những năm đầu khó khăn nhất không phải chuyện tiền hay chuyện việc, mà là một ngày nhìn con và thấy con như người lạ. Tập này dành cho những ngày ấy.
Vì sao khoảng cách lớn nhanh hơn khi sống xa quê?
Ở quê, cha mẹ và con cái dù khác thế hệ vẫn chung một nền: cùng ngôn ngữ, cùng những chuẩn mực, cùng hiểu người xung quanh nghĩ gì. Ở xứ người, con học những chuẩn mực mới mỗi ngày ở trường, còn cha mẹ vẫn giữ chuẩn mực cũ.
Con ở tuổi mới lớn vốn đã muốn tách khỏi cha mẹ, đó là chuyện tự nhiên của lứa tuổi. Nhưng ở nơi mới, sự tách ấy được tiếp sức bởi cả một nền văn hoá, nơi tuổi mười sáu được coi là gần như người lớn.
Một chị kể rằng con gái chị bắt đầu đóng cửa phòng, không muốn ăn cơm cùng, nói rằng bạn con ai cũng có không gian riêng. Chị thấy như bị từ chối. Con thì thấy như đang được làm điều bình thường nhất.
Hiểu rằng đây không phải là con hư, mà là con đang lớn trong một môi trường khác, giúp cha mẹ bình tĩnh hơn để tìm cách nối lại.
Kiểm soát chặt hơn thường phản tác dụng
Phản ứng tự nhiên của nhiều cha mẹ khi thấy con xa dần là siết lại. Kiểm tra điện thoại, cấm đi chơi, hỏi han liên tục. Ở quê, cách này đôi khi có tác dụng, vì xung quanh cũng làm vậy.
Ở xứ người, con so sánh với bạn bè và thấy mình bị đối xử khác. Con không nghe lời hơn, con chỉ giấu giỏi hơn. Và điều đáng sợ nhất là khi con gặp chuyện thật, con sẽ không kể với cha mẹ.
Một anh kể rằng anh từng cấm con trai đi dự tiệc sinh nhật bạn. Con đi lén. Đêm đó có chuyện không hay, con không dám gọi bố, mà gọi cho một người bạn. Anh nói đó là lần anh nhận ra mình đã đánh đổi sự an toàn thật lấy cảm giác kiểm soát.
Không phải buông hết. Mà là chuyển từ cấm sang thoả thuận, từ kiểm tra sang tin tưởng có điều kiện.
Hiểu thế giới con đang sống
Giờ mình nói sang việc cha mẹ có thể làm. Việc đầu tiên là tò mò về thế giới của con. Con nghe nhạc gì, chơi trò gì, bạn thân là ai, ở trường có chuyện gì. Hỏi vì muốn biết, không phải để tìm lỗi.
Hãy gặp bạn của con, mời bạn đến nhà ăn cơm. Nói chuyện với phụ huynh của bạn con. Đi dự các buổi họp phụ huynh, các sự kiện ở trường, dù ngôn ngữ còn chưa vững.
Tìm hiểu cách người bản xứ nuôi con tuổi mới lớn. Không phải để làm theo tất cả, mà để biết con đang so sánh với cái gì. Khi cha mẹ nói được rằng bố mẹ biết ở đây các bạn được như vậy, nhưng nhà mình chọn thế này vì lý do này, con dễ chấp nhận hơn.
Cha mẹ hiểu thế giới của con thì con thấy mình không phải sống hai cuộc đời tách biệt.
Giữ một kênh nói chuyện không phán xét
Điều quý nhất cha mẹ có thể giữ là một kênh để con kể chuyện mà không sợ bị la. Kênh đó có thể là một bữa ăn sáng cuối tuần hai mẹ con, một chuyến lái xe hai bố con, một buổi đi dạo tối.
Trong những lúc ấy, hãy nghe nhiều hơn nói. Khi con kể một chuyện làm mình lo, đừng phản ứng ngay. Hỏi thêm, hiểu thêm, rồi mới nói. Nếu lần nào con kể cũng bị mắng, con sẽ thôi kể.
Cũng hãy chia sẻ chuyện của mình. Kể cho con nghe những ngày bố mẹ khó khăn ở nơi mới, những lần bố mẹ không hiểu người ta nói gì. Con thấy bố mẹ cũng đang học, sẽ thấy gần hơn.
Có những chuyện nghiêm trọng, như dấu hiệu con dùng chất kích thích, bị bắt nạt, trầm cảm, thì cần tìm đến nhà trường và chuyên gia. Nhưng để biết được những chuyện đó, trước hết con phải còn nói chuyện với mình.
Giữ gốc mà không ép
Nhiều cha mẹ lo con mất gốc Việt, nên càng ép con giữ: nói tiếng Việt, ăn cơm Việt, theo nếp nhà Việt. Ép quá, con lại càng chối.
Tuổi mới lớn là tuổi con đi tìm mình là ai. Con có thể chối bỏ gốc Việt một thời gian, rồi lại tìm về. Việc của cha mẹ là để gốc ấy còn đó, hấp dẫn và ấm áp, để khi con muốn quay lại thì có chỗ.
Hãy cho con thấy những người trẻ gốc Việt đang sống tự tin ở nhiều nơi, làm nhiều nghề thú vị. Cho con về quê khi có thể, gặp anh chị em họ cùng tuổi. Những trải nghiệm ấy nói nhiều hơn lời giảng.
Mình khép tập bằng một câu: lần gần nhất con bạn kể cho bạn nghe một chuyện làm con lo, bạn đã phản ứng thế nào?
Câu hỏi thường gặp
Con tuổi mới lớn ở nước ngoài không muốn nói chuyện với bố mẹ thì làm sao?
Tạo những khoảng thời gian riêng, nhẹ nhàng như đi dạo, lái xe, ăn sáng, và nghe nhiều hơn nói. Tránh phán xét ngay khi con kể chuyện, để con thấy an toàn khi mở lòng.
Có nên kiểm tra điện thoại của con tuổi mới lớn?
Kiểm tra lén thường làm mất lòng tin. Nếu lo lắng về an toàn, hãy thoả thuận công khai với con về quy tắc dùng điện thoại và lý do. Khi có dấu hiệu nguy hiểm thật, hãy tìm đến nhà trường và chuyên gia.
Con chê văn hoá Việt, chỉ muốn sống như bạn bản xứ thì sao?
Đây thường là giai đoạn con đi tìm bản thân. Đừng ép, hãy giữ văn hoá Việt trong nhà một cách ấm áp và cho con thấy những người trẻ gốc Việt sống tự tin. Nhiều người sẽ tìm về gốc khi lớn hơn.
Làm sao biết con đang gặp chuyện nghiêm trọng?
Để ý thay đổi đột ngột về giấc ngủ, ăn uống, bạn bè, điểm số hay tâm trạng kéo dài. Khi lo lắng, hãy liên hệ giáo viên, cố vấn học đường hoặc bác sĩ.
Cha mẹ nên học cách nuôi con của người bản xứ không?
Nên tìm hiểu để biết con đang so sánh với điều gì, không nhất thiết làm theo hết. Hiểu rồi mới giải thích được với con vì sao nhà mình chọn khác.
