Chuẩn bị tinh thần cho con trước khi sang nước ngoài là nói thật với con từ sớm, cho con tham gia vào những việc nhỏ, giúp con nói lời tạm biệt đàng hoàng, và giữ lại vài thói quen quen thuộc làm điểm tựa khi đến nơi mới. Con không cần được hứa rằng mọi thứ sẽ vui, con cần biết cha mẹ sẽ ở bên khi mọi thứ khó.
Xin chào, mình là Nhà Hoạch Định. Người lớn chọn đi, còn con thì phần lớn là được mang theo. Tập hôm nay mình đứng ở phía đứa trẻ, để nhìn chuyến đi bằng đôi mắt của con.
Nói với con khi nào và nói thế nào?
Nhiều cha mẹ đợi tới khi mọi thứ chắc chắn mới nói, sợ nói sớm rồi không đi được con lại buồn. Nhưng trẻ con nhạy lắm. Con nghe bố mẹ thì thầm, thấy giấy tờ, thấy không khí trong nhà khác đi. Không được nói, con sẽ tự tưởng tượng, và tưởng tượng của trẻ thường đáng sợ hơn sự thật.
Với con nhỏ, hãy nói đơn giản và cụ thể: nhà mình sẽ chuyển tới một thành phố ở rất xa, ở đó con sẽ đi học trường mới, bố mẹ vẫn ở cùng con. Dùng tranh ảnh, bản đồ, những thứ con cầm nắm được.
Với con lớn, hãy nói như với một thành viên trong nhà. Kể lý do, kể cả những điều bố mẹ lo. Hỏi ý con, và nếu có những việc con được chọn, hãy để con chọn thật.
Và dù con bao nhiêu tuổi, hãy nói rằng con buồn cũng được, con giận cũng được, bố mẹ vẫn nghe.
Cho con tham gia những việc nhỏ
Giờ mình nói về cảm giác kiểm soát. Trẻ con bị cuốn vào một thay đổi lớn mà mình không quyết được gì thì dễ hoảng. Cho con quyết những việc nhỏ giúp con thấy mình vẫn có chỗ đứng.
Ví dụ để con chọn đồ chơi nào mang theo, chọn ba lô cho chuyến bay, chọn màu rèm cho phòng mới nếu được. Cùng con tìm hiểu về nơi sắp đến: thời tiết ra sao, trẻ con ở đó chơi gì, có món ăn gì lạ.
Một chị kể rằng chị cho con gái tự làm một cuốn sổ tay về thành phố mới, dán ảnh, vẽ tranh. Đến khi sang, con cầm cuốn sổ ấy đi tìm những chỗ đã dán ảnh. Nơi lạ thành nơi quen từng chút một.
Những việc nhỏ này không xoá được nỗi sợ, nhưng chúng cho con một cái gì đó để làm với nỗi sợ ấy.
Giúp con nói lời tạm biệt
Người lớn hay nghĩ trẻ con quên nhanh, nên bỏ qua phần tạm biệt. Thật ra những cuộc chia tay không trọn vẹn đi theo trẻ rất lâu. Con sẽ nhớ mãi người bạn thân mà mình không kịp chào.
Hãy giúp con tạm biệt đàng hoàng: một buổi chơi cuối với bạn thân, một tấm thiệp gửi cô giáo, một ngày ở nhà ông bà. Chụp ảnh, xin địa chỉ, hứa sẽ gọi. Tạm biệt đúng cách giúp con khép lại một chương mà không thấy bị giật đi.
Với ông bà, nên chuẩn bị cách liên lạc từ trước. Dạy ông bà gọi video, hẹn giờ gọi cố định mỗi tuần. Con biết mình vẫn gặp được ông bà sẽ yên lòng hơn nhiều.
Cũng nên để con tạm biệt những nơi chốn: căn phòng của con, góc sân chơi, quán quen. Có những đứa trẻ cần được nói lời chào với cả cái cây trước nhà.
Giữ những thói quen làm điểm tựa
Khi mọi thứ xung quanh đều mới, những thói quen quen thuộc là chỗ dựa. Bữa sáng như ở nhà, câu chuyện trước khi ngủ, bài hát ru, cái gối con quen ôm. Hãy cố giữ những thứ đó trong tuần đầu, dù mệt đến đâu.
Một anh kể rằng trong tuần đầu hỗn loạn, việc duy nhất anh giữ được là đọc truyện cho con mỗi tối. Con anh sau này nói rằng đó là lúc duy nhất con thấy như đang ở nhà.
Cũng đừng vội đổi quá nhiều cùng lúc. Nếu con vừa sang, có thể chưa cần đổi ngay cách ăn, cách ngủ, lịch sinh hoạt. Để con quen chỗ ở và trường trước, rồi mới thay dần những thứ khác.
Trẻ em cần một vài thứ không đổi để chịu được nhiều thứ thay đổi.
Nhận ra khi con đang khó khăn
Trẻ con ít khi nói thẳng con đang buồn. Con thể hiện bằng cách khác: khó ngủ, ăn ít, hay cáu, bám bố mẹ hơn, hoặc ngược lại, thu mình lại. Có em đã biết đi vệ sinh lại quay về tè dầm.
Những dấu hiệu này trong vài tuần đầu là bình thường. Hãy kiên nhẫn, ôm con nhiều hơn, dành thời gian riêng với con. Nhưng nếu nó kéo dài nhiều tháng, hoặc con có những biểu hiện đáng lo, hãy tìm đến giáo viên, bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.
Cũng nhớ rằng con nhìn cách bố mẹ phản ứng. Nếu bố mẹ hoảng loạn, con sẽ hoảng theo. Bố mẹ không cần giả vờ ổn, nhưng cần cho con thấy mình đang tìm cách.
Mình khép tập bằng một câu: nếu con bạn được kể về chuyến đi này sau hai mươi năm nữa, bạn mong con nhớ nhất điều gì?
Câu hỏi thường gặp
Nên nói với con về việc định cư lúc nào?
Càng sớm càng tốt khi kế hoạch đã khá rõ, để con có thời gian quen dần. Con thường cảm nhận được sự thay đổi trong nhà, giấu lâu chỉ khiến con tự tưởng tượng và lo nhiều hơn.
Con khóc và nói không muốn đi thì làm sao?
Đừng vội thuyết phục hay dỗ dành bằng lời hứa. Hãy cho con khóc, hỏi con sợ mất điều gì, và cùng tìm cách giữ lại một phần, như gọi điện cho bạn thân hay mang theo món đồ quen.
Trẻ mấy tuổi thì dễ thích nghi khi chuyển ra nước ngoài?
Trẻ nhỏ thường học ngôn ngữ nhanh, trẻ lớn hiểu được lý do. Không có tuổi nào hoàn toàn dễ. Tuổi mới lớn thường khó nhất vì con đang rất cần nhóm bạn.
Làm sao để con giữ liên lạc với bạn cũ?
Xin thông tin liên lạc trước khi đi, hẹn giờ gọi cố định trong những tháng đầu và giúp con gửi thiệp hay quà nhỏ vào dịp đặc biệt. Liên lạc có thể thưa dần theo thời gian và điều đó cũng bình thường.
Dấu hiệu nào cho thấy con cần hỗ trợ tâm lý?
Khó ngủ, ăn kém, thu mình, cáu gắt kéo dài nhiều tháng hoặc có hành vi đáng lo. Khi đó nên nói chuyện với giáo viên và tìm bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.
