Giữ bàn thờ và ngày giỗ khi nhà ở nước ngoài không cần giống hệt ở quê. Một góc thờ gọn gàng, vài ngày giỗ chính được nhớ, và những câu chuyện về người đã khuất kể lại cho con nghe, là đủ để giữ sợi dây với tổ tiên, trong khi vẫn tôn trọng quy định và không gian nơi mình sống.
Xin chào, mình là Nhà Hoạch Định. Mình không bàn chuyện tín ngưỡng đúng sai, vì mỗi nhà một niềm tin. Tập này dành cho những gia đình muốn giữ nếp thờ cúng ông bà ở xứ người, mà chưa biết giữ thế nào cho vừa.
Vì sao bàn thờ quan trọng với người xa quê?
Với nhiều gia đình Việt, bàn thờ không chỉ là chuyện tín ngưỡng. Nó là nơi nhớ về ông bà, cha mẹ đã khuất, là cách nhắc mình có gốc. Ở xa quê, bàn thờ càng quan trọng, vì nó là một góc quê nhỏ giữa căn nhà lạ.
Một anh kể rằng khi bố anh mất, anh không về kịp. Anh lập một góc thờ nhỏ trong căn hộ, đặt ảnh bố, thắp nến mỗi tối trong bốn mươi chín ngày. Anh nói góc nhỏ ấy giúp anh đi qua nỗi đau mà không cô đơn.
Nhưng ở xứ người, giữ bàn thờ không dễ. Nhà thuê nhỏ, có nơi không được đốt hương vì chuông báo cháy, hàng xóm có thể thấy lạ. Con cái không hiểu ý nghĩa.
Nên câu hỏi là giữ thế nào cho vừa, không phải giữ hay bỏ.
Cũng có người mang theo từ quê một thứ nhỏ để đặt lên góc thờ: một chiếc lư hương cũ của bà, một nắm đất ở quê, một chiếc chén ông hay dùng. Những món ấy nối góc thờ nơi xứ người với bàn thờ ở quê, như một sợi chỉ vô hình.
Một góc thờ gọn gàng trong nhà thuê
Giờ mình nói chuyện thực tế. Không cần bàn thờ lớn như ở quê. Một kệ gỗ nhỏ, sạch sẽ, đặt ở chỗ trang trọng trong nhà, có ảnh người đã khuất, bình hoa, đĩa trái cây, là đủ.
Nếu nơi bạn ở không cho đốt hương vì an toàn, có thể dùng nến điện, đèn nhỏ. Có nhà chỉ thắp một nén ngắn vào ngày giỗ, mở cửa sổ, và đã hỏi trước chủ nhà cách làm cho an toàn. Đừng bao giờ tự tháo chuông báo cháy. Hãy hỏi rõ quy định chỗ ở trước, đừng để một nén hương thành chuyện lớn.
Nhiều người lo rằng bàn thờ đơn giản là thiếu lòng thành. Mình nghĩ lòng thành không đo bằng kích thước bàn thờ. Một góc nhỏ được lau dọn đều đặn, thay hoa đều đặn, có khi thành kính hơn một bàn thờ to mà bỏ bụi.
Còn những điều về hướng đặt, cách bày theo phong tục, mỗi vùng, mỗi nhà một khác. Hỏi ông bà, bố mẹ ở quê để giữ theo nếp nhà mình.
Nhớ ngày giỗ khi lịch bên này khác
Ngày giỗ tính theo âm lịch, trong khi cuộc sống bên này chạy theo dương lịch. Nhiều người quên mất ngày giỗ ông bà vì không có ai nhắc, không có lịch âm treo tường.
Hãy ghi ngày giỗ vào lịch điện thoại, chuyển sang ngày dương mỗi năm. Hoặc nhờ bố mẹ, anh chị em ở quê nhắc trước vài ngày.
Ngày giỗ có thể rơi vào ngày đi làm. Nhiều nhà làm giỗ vào cuối tuần gần nhất, hoặc buổi tối hôm ấy. Một mâm cơm nhỏ với món người đã khuất thích, cả nhà ngồi ăn và kể chuyện về người ấy, là một ngày giỗ trọn vẹn.
Gọi về quê vào ngày giỗ, để cùng họ hàng tưởng nhớ. Nhìn mâm cỗ ở quê qua màn hình, chắp tay cùng lúc với cả nhà, có người nói cảm giác như mình đang ở đó.
Dạy con về ngày giỗ
Con lớn lên ở xứ người có thể thấy bàn thờ và ngày giỗ là chuyện lạ, thậm chí ngại khi bạn đến nhà thấy. Đừng ép con làm theo mà không hiểu.
Hãy kể cho con nghe người trên bàn thờ là ai: ông nội hồi trẻ làm nghề gì, bà ngoại thương con thế nào khi con còn bé. Khi con biết người ấy là một con người có câu chuyện, ngày giỗ không còn là nghi lễ khô khan, mà là ngày nhớ về một người thân.
Cho con tham gia: bày trái cây, cắm hoa, chọn món ăn. Giải thích vì sao mình làm vậy, bằng lời đơn giản: nhà mình nhớ ông bà, mời ông bà về ăn cơm với cả nhà.
Nếu con có câu hỏi, kể cả câu hỏi hoài nghi, hãy trả lời thật lòng. Tôn trọng con là cách tốt nhất để con tôn trọng nếp nhà.
Khi niềm tin trong nhà khác nhau
Có những gia đình mà vợ chồng khác niềm tin, hoặc con lớn lên theo một tôn giáo khác, hoặc người bạn đời là người bản xứ. Chuyện thờ cúng có thể thành điểm va chạm.
Mình nghĩ điều quan trọng là tôn trọng nhau. Người giữ bàn thờ có thể giải thích ý nghĩa tưởng nhớ tổ tiên, vốn là điều nhiều nền văn hoá cũng có. Người khác niềm tin có thể tham gia theo cách mình thấy thoải mái, như cùng ăn bữa cơm, cùng nghe kể chuyện.
Không cần ai phải bỏ niềm tin của mình. Tưởng nhớ người đã khuất là điều ai cũng hiểu được.
Mình khép tập bằng một câu: nếu con bạn hỏi người trong tấm ảnh trên bàn thờ là ai, bạn sẽ kể câu chuyện nào về người ấy đầu tiên?
Câu hỏi thường gặp
Ở nhà thuê nước ngoài có nên lập bàn thờ?
Nhiều gia đình vẫn giữ một góc thờ nhỏ, gọn gàng. Hãy hỏi rõ quy định chỗ ở về việc đốt hương, nến, và có thể dùng nến điện nếu cần để đảm bảo an toàn.
Không được đốt hương trong căn hộ thì thờ cúng thế nào?
Dùng nến điện hoặc đèn nhỏ, giữ hoa và trái cây tươi. Lòng thành không nằm ở nén hương mà ở việc mình nhớ và chăm sóc góc thờ đều đặn.
Làm sao nhớ ngày giỗ âm lịch khi sống ở nước ngoài?
Ghi ngày giỗ vào lịch điện thoại, chuyển sang ngày dương mỗi năm, và nhờ người thân ở quê nhắc trước vài ngày.
Con không hiểu ý nghĩa ngày giỗ thì dạy thế nào?
Kể cho con nghe về người đã khuất như một con người có câu chuyện, cho con tham gia chuẩn bị, và giải thích bằng lời đơn giản vì sao nhà mình tưởng nhớ ông bà.
Vợ chồng khác niềm tin thì giữ bàn thờ thế nào?
Tôn trọng nhau, giải thích ý nghĩa tưởng nhớ tổ tiên và để người kia tham gia theo cách họ thấy thoải mái, như cùng ăn bữa cơm ngày giỗ.
