Mùa đông đầu tiên ở xứ lạnh thường làm người từ Việt Nam sang trầm xuống, vì ngày ngắn, ít nắng, ít ra ngoài và nhớ nhà cùng lúc dồn lại. Chuẩn bị quần áo đúng, giữ thói quen ra ngoài lúc có nắng, giữ nhịp gặp người, và biết khi nào cần tìm giúp đỡ sẽ giúp bạn đi qua mùa này.
Xin chào, mình là Nhà Hoạch Định. Nhiều người kể rằng họ chuẩn bị đủ áo ấm cho cơ thể, nhưng không chuẩn bị gì cho tâm trạng. Mùa đông đầu tiên dạy họ rằng lạnh không chỉ ở ngoài da.
Vì sao mùa đông đầu tiên khó đến vậy?
Người lớn lên ở Việt Nam quen với nắng. Kể cả mùa đông miền Bắc cũng có những ngày hửng nắng, và trời không tối sớm đến mức bốn giờ chiều đã như tối. Ở nhiều xứ lạnh, có những tuần gần như không thấy mặt trời.
Thiếu nắng ảnh hưởng tới giấc ngủ, tâm trạng, năng lượng. Mình thấy mệt mà không biết vì sao, muốn ngủ nhiều hơn, không muốn ra khỏi nhà.
Thêm vào đó, mùa đông thường trùng với dịp cuối năm, Tết. Ở quê cả nhà đang rộn ràng, còn mình ở đây trong căn phòng tối sớm. Nỗi nhớ nhà nhân lên.
Người ở miền Nam còn khó hơn, vì cả đời chưa từng biết lạnh thật là gì. Cái lạnh làm cơ thể mệt, làm mọi việc nhỏ đều tốn sức hơn: mặc đồ lâu hơn, đi bộ chậm hơn, ra khỏi nhà phải nghĩ trước.
Một anh kể rằng mùa đông đầu tiên, anh đi làm lúc trời tối và về lúc trời tối. Có tuần anh không nhìn thấy ánh nắng lần nào. Đến tháng thứ hai, anh thấy mình cáu kỉnh, ăn nhiều, và không muốn nói chuyện với ai.
Chuẩn bị cho cơ thể: mặc đúng mới dám ra ngoài
Giờ mình nói phần thực tế. Nhiều người mới sang mặc không đủ ấm, hoặc mặc sai cách, nên thấy ra ngoài là khổ, và thế là ở lì trong nhà.
Cách mặc người xứ lạnh hay dùng là nhiều lớp: một lớp sát người giữ ấm, một lớp giữa, một lớp ngoài chắn gió và nước. Cộng với mũ, khăn, găng tay, giày chống trơn. Hỏi người bản xứ hoặc người đã sống ở đó lâu, họ sẽ chỉ cho bạn mua gì là đủ.
Đừng tiếc tiền cho một bộ đồ mùa đông tốt. Đây không phải là đồ xa xỉ, nó quyết định bạn có dám bước ra ngoài hay không. Và bước ra ngoài chính là thuốc tốt nhất cho mùa đông.
Với trẻ con, trẻ ở xứ lạnh vẫn ra ngoài chơi cả khi trời lạnh, miễn là mặc đủ. Để con quen với điều đó thay vì giữ con trong nhà cả mùa.
Chuẩn bị cho tâm trạng: đi tìm nắng
Mỗi ngày có nắng, dù chỉ một chút, hãy cố ra ngoài. Đi bộ giờ nghỉ trưa, đi chợ vào ban ngày thay vì buổi tối. Ánh sáng tự nhiên giúp cơ thể giữ nhịp.
Trong nhà, hãy để rèm mở, ngồi gần cửa sổ, bật đèn sáng. Nhiều người xứ lạnh dùng đèn có ánh sáng mạnh vào buổi sáng. Chuyện này có dùng được cho mình không, nên hỏi bác sĩ.
Giữ nhịp vận động. Một môn thể thao trong nhà, một lớp tập, đi bơi. Cơ thể vận động thì tâm trạng đỡ trĩu xuống.
Và đừng bỏ các cuộc hẹn. Mùa đông là lúc ai cũng muốn ở nhà, nhưng chính lúc này mình cần gặp người nhất. Hẹn cố định mỗi tuần một buổi với bạn, dù chỉ uống trà trong nhà.
Cũng nên học cách người bản xứ tận hưởng mùa đông, vì họ đã sống với nó cả đời. Có nơi người ta thắp nến, nấu món hầm, đi trượt tuyết, tắm nước nóng. Thử một vài thứ như vậy, mùa đông bớt là thứ mình phải chịu đựng, mà thành một mùa có niềm vui riêng.
Tết ở xứ lạnh
Tết thường rơi vào giữa mùa đông ở nhiều nơi. Nếu để mặc, đây sẽ là những ngày buồn nhất năm. Nhưng nếu chủ động, nó có thể là điểm sáng.
Hãy làm một cái Tết nhỏ trong nhà: gói bánh, cắm hoa, bày mâm ngũ quả, mặc áo đẹp. Mời vài người bạn, người Việt hay không cũng được. Gọi về nhà vào giờ giao thừa ở quê.
Nhiều cộng đồng người Việt tổ chức Tết chung, hãy tham gia. Ở giữa những người cùng nhớ nhà, nỗi nhớ bớt nặng.
Một chị kể rằng Tết đầu tiên ở xứ lạnh, chị mời mấy người đồng nghiệp bản xứ đến ăn. Họ tò mò, hỏi han về từng món. Chị bảo đó là lần đầu chị thấy tự hào mà không thấy buồn khi nói về quê.
Khi nào cần tìm giúp đỡ?
Buồn một chút vào mùa đông là bình thường. Nhưng nếu nỗi buồn kéo dài nhiều tuần, bạn mất hứng với mọi thứ, ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ, không làm việc được, thấy mình vô dụng, hãy đi gặp bác sĩ.
Ở nhiều xứ lạnh, người ta quen với tình trạng tâm trạng đi xuống theo mùa, bác sĩ hiểu và có cách hỗ trợ. Bạn không phải là người đầu tiên, và không có gì phải xấu hổ.
Nếu có lúc bạn có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy gọi ngay số khẩn cấp của nơi bạn sống hoặc nói với một người thân. Đừng ở một mình với những ý nghĩ ấy.
Mùa đông rồi sẽ qua, và mùa xuân ở xứ lạnh thường đẹp đến nao lòng. Mình khép tập bằng một câu: ngày mai, nếu có nắng, bạn sẽ ra ngoài lúc mấy giờ?
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người Việt sang xứ lạnh hay buồn vào mùa đông?
Ngày ngắn, ít nắng, lạnh khiến ít ra ngoài, cộng với nhớ nhà dịp cuối năm. Thiếu ánh sáng tự nhiên có thể ảnh hưởng tới giấc ngủ và tâm trạng.
Mặc thế nào cho đủ ấm mùa đông đầu tiên?
Mặc nhiều lớp: lớp sát người giữ ấm, lớp giữa, lớp ngoài chắn gió nước, kèm mũ, khăn, găng và giày chống trơn. Hỏi người đã sống ở đó lâu để mua đúng.
Làm sao giữ tinh thần trong mùa đông dài?
Ra ngoài mỗi khi có nắng, giữ vận động, để nhà sáng sủa và giữ lịch gặp bạn đều đặn. Chủ động làm Tết nhỏ trong nhà cũng giúp những ngày cuối năm nhẹ hơn.
Buồn mùa đông có phải là trầm cảm không?
Buồn nhẹ theo mùa khá phổ biến. Nếu kéo dài nhiều tuần, mất hứng thú, ảnh hưởng công việc và sinh hoạt, hãy gặp bác sĩ để được đánh giá và hỗ trợ.
Có nên cho trẻ ra ngoài chơi khi trời lạnh?
Ở nhiều xứ lạnh, trẻ vẫn ra ngoài chơi nếu được mặc đủ ấm. Hỏi giáo viên hoặc bác sĩ nhi về cách mặc phù hợp và những lúc thời tiết quá khắc nghiệt nên ở trong nhà.
