Bán hay giữ nhà ở quê khi cả nhà đi định cư không chỉ là bài toán tiền. Trước khi tính, hãy hỏi ai sẽ trông nom căn nhà, mình có định về không, căn nhà gắn với ai trong gia đình, và cả nhà đã cùng một ý chưa. Còn những câu về đầu tư, thuế, pháp lý thì phải hỏi người có chuyên môn, mình không bàn ở đây.
Chào bạn, Nhà Hoạch Định đây. Mình không khuyên bán, cũng không khuyên giữ. Mình chỉ muốn bạn đừng quyết một việc lớn như vậy trong mấy tuần bận rộn trước chuyến đi, khi đầu óc đang rối nhất.
Căn nhà không chỉ là tài sản
Với nhiều người Việt, căn nhà ở quê là nơi mình lớn lên, nơi có bàn thờ ông bà, nơi con đầu lòng tập đi. Nó mang ký ức và cả vị trí trong họ hàng. Bán nhà có khi bị nhìn như cắt đứt với quê.
Một anh kể rằng anh bán căn nhà cũ trước khi đi, tính toán rất hợp lý. Nhưng mấy năm sau về, đứng trước cổng thấy người lạ ở, anh bật khóc. Anh không hối hận về tiền, anh chỉ không ngờ mình buồn đến vậy.
Ngược lại, có người giữ nhà vì tình cảm, rồi căn nhà xuống cấp, trở thành gánh nặng cho người ở lại trông nom, và thành chuyện lục đục trong họ.
Nên câu hỏi đầu tiên không phải bán được bao nhiêu, mà là căn nhà này có ý nghĩa gì với từng người trong nhà.
Ai sẽ trông nom nếu giữ?
Giờ mình nói sang chuyện thực tế. Nhà để trống lâu sẽ xuống cấp: ẩm mốc, hỏng điện nước, mối mọt. Cần có người ghé thăm, mở cửa, sửa chữa khi cần. Ai sẽ làm việc đó.
Nếu nhờ anh chị em, hãy nói rõ ràng và có sự ghi nhận, bằng lời và bằng cách phù hợp. Một việc tưởng nhỏ nhưng kéo dài nhiều năm sẽ thành gánh nặng. Người trông nhà không được cảm ơn dễ sinh ấm ức.
Nếu cho thuê, hãy nghĩ đến chuyện quản lý từ xa: ai thu tiền, ai giải quyết khi người thuê báo hỏng, ai xử lý khi có tranh chấp. Chuyện hợp đồng, thuế thì hỏi người có chuyên môn.
Một chị kể rằng chị cho người quen thuê với giá rẻ để có người trông. Nhưng khi người quen không trả tiền mấy tháng, chị rất khó nói, vì là người quen. Quen biết giúp lúc đầu nhưng làm khó lúc có chuyện.
Còn một lựa chọn ít người nghĩ tới là để bố mẹ hay một người thân đang cần chỗ ở dọn vào ở hẳn. Căn nhà có hơi người thì không xuống cấp, người thân có chỗ ở, còn mình yên tâm. Nhưng cũng phải nói trước với nhau rằng khi mình về thì sắp xếp ra sao, để sau này không ai thấy mình bị đuổi khỏi nhà.
Mình có định về không?
Đây là câu hỏi quan trọng. Nếu mình nghĩ có ngày sẽ về, dù là về hưu hay về vài tháng mỗi năm, căn nhà có thể là điểm tựa. Biết mình còn một chỗ để về giúp nhiều người yên tâm hơn khi đi.
Nhưng cũng nên thành thật. Nhiều người nói sẽ về, rồi con cái lớn lên ở bên kia, cháu chắt ở bên kia, và cái ngày về cứ lùi mãi. Căn nhà chờ mãi mà không ai về.
Nếu chưa chắc, có thể không cần quyết ngay. Giữ vài năm đầu, xem cuộc sống bên kia thế nào, rồi quyết sau khi đã rõ hơn. Quyết trong lúc đang rối thường dễ hối hận.
Còn nếu gia đình cần tiền để khởi đầu, đó là một lý do rất thực tế để bán. Không cần thấy có lỗi vì điều đó.
Cả nhà có cùng ý không?
Căn nhà thường không chỉ của vợ chồng mình. Có khi là nhà bố mẹ để lại, có phần của anh chị em. Có khi bố mẹ vẫn sống ở đó. Quyết một mình dễ thành mâu thuẫn kéo dài.
Hãy ngồi lại với những người liên quan. Nghe xem mỗi người nghĩ gì. Có người muốn giữ vì tình cảm, có người muốn bán vì cần tiền. Không có ai sai, chỉ là mỗi người đứng ở một chỗ.
Với con cái, nhất là con lớn, cũng nên hỏi. Có những đứa trẻ rất gắn bó với căn nhà cũ. Được hỏi ý, con thấy mình được tôn trọng, dù quyết định cuối cùng thế nào.
Những chuyện về quyền sở hữu, thừa kế, chia tài sản thì cần hỏi luật sư. Đừng để chuyện tình cảm và chuyện pháp lý trộn lẫn mà không ai rõ.
Nếu bán, bán thế nào cho nhẹ lòng
Nếu đã quyết bán, hãy cho mình thời gian chia tay căn nhà. Chụp ảnh từng góc, ghi lại những câu chuyện, để con cái biết nơi bố mẹ từng sống. Mang theo một món đồ nhỏ của căn nhà: một viên gạch hoa, một chiếc chìa khoá cũ.
Có nhà tổ chức một bữa cơm cuối trong căn nhà, mời họ hàng, hàng xóm đến. Đó là cách nói lời tạm biệt cả với căn nhà lẫn với những người xung quanh.
Và đừng tự trách mình về sau. Quyết định đã làm với những gì mình biết lúc đó. Nếu có buồn, đó là nỗi buồn của người thương nhà, không phải của người làm sai.
Mình để bạn một câu hỏi: nếu mười năm nữa con bạn hỏi căn nhà cũ của nhà mình ở đâu, bạn muốn trả lời thế nào?
Câu hỏi thường gặp
Có nên bán nhà ở Việt Nam trước khi định cư?
Tuỳ hoàn cảnh: nhu cầu tiền để khởi đầu, khả năng về sau, người trông nom và ý kiến cả nhà. Nếu chưa chắc, có thể giữ vài năm đầu rồi quyết. Chuyện tài chính và pháp lý nên hỏi người có chuyên môn.
Nhà để trống khi đi định cư thì ai trông?
Có thể nhờ người thân, cho thuê hoặc thuê người trông. Dù chọn cách nào, cần thoả thuận rõ và ghi nhận công sức người trông nom để tránh mâu thuẫn.
Cho người quen thuê nhà có ổn không?
Có lợi là tin tưởng, nhưng khi có chuyện như chậm tiền hay hỏng hóc thì khó nói. Nên có thoả thuận rõ ràng dù là người quen.
Anh chị em không đồng ý bán nhà thì làm sao?
Ngồi lại nghe lý do của từng người, tìm điểm chung. Với nhà có nhiều người đứng tên hoặc liên quan thừa kế, cần hỏi luật sư để rõ quyền và nghĩa vụ.
Bán nhà rồi có hối hận không?
Nhiều người thấy buồn khi về thấy nhà có người khác ở, dù không hối hận về quyết định. Cho mình thời gian chia tay căn nhà trước khi bán giúp nỗi buồn nhẹ hơn.
