Người Việt đi phỏng vấn xin việc ở nước ngoài hay hụt không phải vì kém, mà vì khiêm tốn quá mức, trả lời chung chung thay vì kể việc cụ thể, và ngại hỏi lại khi không hiểu. Tập kể những việc mình đã làm thành câu chuyện có đầu có cuối, có kết quả, là thay đổi lớn nhất bạn có thể làm.
Chào bạn, đây là Nhà Hoạch Định. Mình biết nhiều người giỏi thật sự, làm việc rất tốt, mà đi phỏng vấn mãi không được. Họ nghĩ do ngôn ngữ. Ngôn ngữ có phần, nhưng thường không phải lý do chính. Tập này nói về những lý do khác.
Khiêm tốn kiểu Việt bị hiểu thành thiếu tự tin
Người Việt được dạy không khoe. Làm tốt thì nói là nhờ cả nhóm, là may mắn, là chưa có gì. Trong văn hoá của mình, đó là đức tính đẹp.
Nhưng ở nhiều nơi, người phỏng vấn nghe câu đó theo nghĩa đen: người này không làm gì nổi bật. Họ không biết đó là khiêm tốn, họ chỉ thấy mình không kể được mình đã đóng góp gì.
Một anh kỹ sư kể rằng anh từng dẫn dắt một dự án lớn ở công ty cũ. Khi được hỏi, anh nói chúng tôi đã làm dự án này. Người phỏng vấn hỏi lại vai trò của anh là gì, anh vẫn nói chúng tôi. Anh trượt. Sau này một người bạn bản xứ góp ý, anh mới hiểu.
Kể việc mình đã làm không phải là khoe. Đó là cung cấp thông tin để người ta hiểu mình. Hãy tập nói tôi đã làm việc này, tôi đã quyết định điều kia, và vẫn ghi nhận đồng đội ở chỗ khác.
Trả lời chung chung thay vì kể chuyện cụ thể
Giờ mình nói điều thứ hai. Khi được hỏi bạn giải quyết mâu thuẫn trong nhóm thế nào, nhiều người trả lời bằng một nguyên tắc chung: tôi luôn lắng nghe và tìm tiếng nói chung. Câu đó đúng nhưng không nói được gì.
Người phỏng vấn ở nhiều nơi muốn nghe một câu chuyện cụ thể: tình huống là gì, bạn làm gì, kết quả ra sao. Câu chuyện giúp họ hình dung bạn làm việc thế nào, hơn mọi lời tự nhận xét.
Hãy chuẩn bị trước vài câu chuyện từ công việc cũ: một lần bạn giải quyết một vấn đề khó, một lần bạn làm việc với người khó tính, một lần bạn mắc lỗi và sửa. Viết ra, tập kể to bằng ngôn ngữ phỏng vấn, cho đến khi trôi chảy.
Những câu chuyện này có thể dùng cho nhiều câu hỏi khác nhau. Chuẩn bị kỹ năm sáu câu chuyện là có thể đi qua hầu hết các buổi phỏng vấn.
Ngại hỏi lại khi không hiểu
Điều thứ ba là ngôn ngữ, nhưng không phải chỗ nói kém, mà chỗ ngại hỏi lại. Nhiều người không nghe rõ câu hỏi nhưng vẫn trả lời, sợ hỏi lại thì bị đánh giá thấp. Kết quả là trả lời lạc đề.
Thật ra hỏi lại cho rõ là dấu hiệu của người cẩn thận. Bạn chỉ cần nói: xin lỗi, bạn nhắc lại giúp câu hỏi được không, hoặc ý bạn là thế này phải không. Người phỏng vấn thường đánh giá cao điều đó hơn một câu trả lời lạc hướng.
Cũng nên chuẩn bị những câu hỏi để hỏi lại nhà tuyển dụng ở cuối buổi. Ở nhiều nơi, không có câu hỏi nào bị hiểu là không quan tâm. Hỏi về công việc hằng ngày, về nhóm mình sẽ làm cùng, về điều họ mong ở người mới.
Một chị kể rằng lần đầu chị hỏi lại người phỏng vấn, chị run cả tay. Nhưng buổi đó là buổi đầu tiên chị được nhận.
Tập phỏng vấn như tập một môn thể thao
Phỏng vấn là kỹ năng, và kỹ năng thì tập được. Hãy tìm người luyện cùng: bạn bè, người trong cộng đồng đã đi làm lâu, các chương trình hỗ trợ việc làm cho người mới đến nếu nơi bạn sống có.
Tự quay lại mình trả lời, rồi xem lại. Nghe giọng mình, nhìn cách mình ngồi, cách mình nhìn. Nhiều người ngạc nhiên khi thấy mình nói nhỏ, nhìn xuống, hoặc cười quá nhiều vì ngại.
Tìm hiểu văn hoá công sở ở nơi mình ở: người ta ăn mặc thế nào khi đi phỏng vấn, bắt tay ra sao, gọi người phỏng vấn bằng gì. Những chi tiết nhỏ này giúp bạn bớt lúng túng.
Và đi phỏng vấn nhiều, kể cả những chỗ bạn không chắc muốn làm. Mỗi buổi là một lần tập, và buổi thứ mười bao giờ cũng tốt hơn buổi thứ nhất.
Khi trượt nhiều lần
Trượt phỏng vấn nhiều lần là chuyện phổ biến với người mới đến, và nó rất đau. Mỗi lần trượt như một lời nói rằng mình không đủ.
Hãy nhớ trượt không phải lúc nào cũng vì mình. Có khi vị trí đã có người, có khi họ cần người có kinh nghiệm ở nơi này, có khi chỉ là không hợp. Nếu được, hãy xin góp ý sau buổi phỏng vấn, có người sẽ trả lời và bạn học được nhiều.
Giữ nhịp tìm việc đều đặn, nhưng cũng giữ những việc khác nuôi tinh thần: học, gặp bạn, vận động. Đừng để cả ngày chỉ xoay quanh việc chờ thư trả lời.
Mình khép tập bằng một câu: nếu ai đó hỏi bạn việc bạn tự hào nhất trong công việc cũ, bạn có kể được trong một phút, bằng chữ tôi, không?
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người Việt hay trượt phỏng vấn ở nước ngoài?
Thường không phải do kém, mà do khiêm tốn quá khiến không kể được đóng góp của mình, trả lời chung chung thay vì kể chuyện cụ thể, và ngại hỏi lại khi không hiểu câu hỏi.
Kể thành tích khi phỏng vấn có bị coi là khoe không?
Ở nhiều nơi, kể rõ việc mình đã làm là cung cấp thông tin, không phải khoe. Hãy kể cụ thể vai trò của mình và vẫn ghi nhận đồng đội.
Không nghe rõ câu hỏi phỏng vấn có nên hỏi lại?
Nên hỏi lại. Đó là dấu hiệu của người cẩn thận và tốt hơn nhiều so với trả lời lạc đề.
Nên hỏi gì nhà tuyển dụng ở cuối buổi phỏng vấn?
Hỏi về công việc hằng ngày, nhóm sẽ làm cùng và điều họ mong ở người mới. Có câu hỏi cho thấy bạn quan tâm thật sự.
Luyện phỏng vấn bằng ngoại ngữ thế nào?
Chuẩn bị sẵn vài câu chuyện từ công việc cũ, tập kể to, tự quay lại để xem, và luyện với người đã đi làm lâu ở nơi bạn sống hoặc các chương trình hỗ trợ việc làm.
