Mở tiệm nhỏ ở nước ngoài là giấc mơ của rất nhiều người Việt. Nhưng trước khi mở, hãy nghĩ kỹ ba điều: gia đình mình chịu được đến đâu, mình hiểu khách ở đây đến mức nào, và mình có sẵn sàng để tiệm giữ chân mình mỗi ngày trong nhiều năm không. Còn chuyện vốn, giấy phép, thuế, hợp đồng thì phải hỏi người có chuyên môn, mình không bàn và không khuyên đầu tư.
Xin chào, mình là Nhà Hoạch Định. Mình biết nhiều người mở tiệm đã thành công, nuôi được cả nhà, cho con ăn học. Cũng biết nhiều người mất hết. Tập này không dạy cách làm ăn, mà nói về những điều phía sau cánh cửa tiệm.
Vì sao người Việt ở xứ người hay mở tiệm?
Có nhiều lý do. Bằng cấp không được công nhận, ngôn ngữ chưa đủ để làm văn phòng, mà vẫn muốn làm chủ cuộc sống của mình. Tiệm là nơi mình dùng được kỹ năng sẵn có: nấu ăn, làm móng, may vá, sửa chữa.
Còn một lý do sâu hơn: cảm giác tự chủ. Làm thuê ở nơi lạ, mình luôn là người đứng dưới. Có một cái tiệm, dù nhỏ, mình là chủ, mình quyết. Điều đó quý với người đã mất nhiều thứ khi rời quê.
Và có cả chuyện cộng đồng. Thấy người quen mở tiệm làm ăn được, mình cũng muốn thử. Những câu chuyện thành công được kể nhiều hơn những câu chuyện thất bại.
Không lý do nào sai. Nhưng biết mình mở vì sao giúp mình biết mình sẽ chịu được gì.
Tiệm giữ chân cả nhà
Giờ mình nói điều ít người kể trước. Một cái tiệm nhỏ thường giữ chân chủ gần như mọi ngày. Mở sớm, đóng muộn, cuối tuần là lúc đông khách nhất, ngày lễ cũng mở. Người làm thuê có ngày nghỉ, chủ tiệm nhỏ thì không mấy khi.
Một chị kể rằng từ ngày mở tiệm, cả nhà chị không đi chơi cùng nhau một lần nào trong mấy năm. Con chị lớn lên ở phía sau quầy, làm bài tập trên bàn ăn của khách.
Nhiều gia đình con cái phải phụ tiệm từ nhỏ. Có đứa trẻ thấy đó là kỷ niệm đẹp, học được sự chăm chỉ. Có đứa trẻ thấy mình mất tuổi thơ. Khác biệt nằm ở chỗ bố mẹ có hỏi con, có để con được là trẻ con không.
Nên trước khi mở, cả nhà cần ngồi lại và hỏi: chúng ta có sẵn sàng sống như vậy không, trong bao lâu, và điều gì là giới hạn không được vượt qua.
Hiểu khách ở đây đến đâu?
Một cái bẫy hay gặp là mở tiệm theo cách ở quê. Món ăn nấu đúng vị quê, giờ mở cửa theo thói quen quê, cách phục vụ như ở quê. Có khi thành công vì khách thích cái lạ. Có khi thất bại vì không hợp khách ở đây.
Trước khi mở, hãy dành thời gian quan sát khách ở nơi mình ở: họ ăn gì, đi đâu, trả giá thế nào, thích phục vụ ra sao. Làm thuê một thời gian ở một tiệm cùng loại là cách học tốt nhất, vì mình thấy tận mắt mọi thứ từ bên trong.
Một anh kể rằng trước khi mở tiệm bánh mì, anh làm ở một tiệm bánh bản xứ mấy tháng. Anh học được cách họ chào khách, cách họ bày hàng, cả cách họ giữ sạch. Khi mở tiệm, anh kết hợp bánh mì Việt với cách làm ấy.
Hiểu khách không có nghĩa là bỏ bản sắc. Nó có nghĩa là mang bản sắc của mình đến với khách theo cách họ đón nhận được.
Làm ăn chung và sức chịu của gia đình
Nhiều tiệm được mở với người quen, họ hàng, bạn bè góp chung. Lúc đầu vui vẻ, rồi khi có chuyện, chia tiền, chia việc, chia lỗ, tình cảm rạn nứt. Nếu làm chung, hãy có thoả thuận rõ ràng từ đầu, và hỏi người có chuyên môn về giấy tờ.
Về sức chịu tài chính, mình không bàn con số. Chỉ muốn nhắc: đừng đặt tất cả những gì gia đình có vào một cái tiệm. Nếu tiệm không thành, gia đình vẫn phải sống được. Chuyện vốn, vay mượn, hỏi người làm nghề tài chính có uy tín.
Sức chịu tinh thần cũng quan trọng. Những tháng đầu thường vắng, lo lắng dồn lên. Vợ chồng dễ đổ lỗi cho nhau. Hãy nói trước với nhau rằng những tháng đầu sẽ khó, và mình sẽ đứng cùng nhau.
Và hãy đặt trước một mốc: nếu sau một thời gian tiệm vẫn không đi được, mình sẽ làm gì. Có mốc thì biết lúc nào dừng, không kéo dài mãi rồi mất hết.
Niềm vui của một cái tiệm nhỏ
Nói nhiều về khó, mình cũng muốn nói về cái đẹp. Một cái tiệm nhỏ là nơi mình đưa quê nhà đến với người lạ. Khách bản xứ lần đầu ăn bát phở, hỏi về cách nấu, rồi quay lại mỗi tuần. Đó là niềm vui không đo bằng tiền.
Tiệm cũng là nơi đồng hương tìm đến, nơi người mới sang được chỉ đường, nơi Tết có mâm cỗ chung. Nhiều cái tiệm nhỏ đã trở thành một góc quê giữa thành phố lạ.
Nếu bạn quyết mở, hãy mở với cả con mắt tỉnh táo lẫn trái tim nhiệt thành. Cần cả hai.
Mình khép tập bằng một câu: nếu cái tiệm mơ ước của bạn có một điều chỉ nó mới có, điều đó là gì?
Câu hỏi thường gặp
Người Việt mở tiệm ở nước ngoài cần chuẩn bị gì?
Cần hiểu khách ở nơi mình sống, tốt nhất là làm thuê ở tiệm cùng loại một thời gian, và cả nhà thống nhất về cuộc sống bị tiệm giữ chân. Chuyện vốn, giấy phép, thuế hỏi người có chuyên môn.
Có nên góp vốn mở tiệm chung với người quen?
Nếu làm chung, cần thoả thuận rõ ràng từ đầu về tiền, việc và cách chia lời lỗ, có giấy tờ và hỏi người có chuyên môn. Tình cảm không thay được thoả thuận khi có chuyện.
Con cái có nên phụ tiệm của bố mẹ không?
Phụ một chút giúp con học sự chăm chỉ, nhưng không nên để con mất tuổi thơ. Hãy hỏi con và giữ thời gian cho con học, chơi và nghỉ.
Mở tiệm theo kiểu ở quê có được không?
Có tiệm thành công nhờ giữ nguyên vị quê, có tiệm thất bại vì không hợp khách. Nên giữ bản sắc nhưng điều chỉnh cách phục vụ theo thói quen của khách nơi mình ở.
Khi nào nên đóng tiệm?
Nên đặt trước một mốc đánh giá từ khi mở. Nếu đến mốc đó tiệm vẫn không đi được và gia đình đang kiệt sức, dừng lại để giữ những gì còn lại là quyết định can đảm.
